‘ਕੋਹਰਾ’ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਕੀਕਤ: ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਰਾਮਾ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ?

‘ਕੋਹਰਾ’: ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਰਾਮੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ‘ਸੰਕਟ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ’ ਕਿਉਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?

ਜਿਸ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪਾੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਆਹਾਂ, ਭੰਗੜੇ ਦੀਆਂ ਬੀਟਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਹਾਸੇ-ਠੱਠੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੁਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਬਣੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ‘ਕੋਹਰਾ’ ਸੀਜ਼ਨ 2, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਸਬੇ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਧੇੜਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਤਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਦਮੇ ਦੀ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।

ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ‘ਕੋਹਰਾ 2’ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਿੱਜੀ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਪਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਗਲਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹਗਾਹ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ?

ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਂ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਉਠਾਉਂਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭਰਦੇ। ਧਨਵੰਤ (ਮੋਨਾ ਸਿੰਘ) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਜਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਪਛਤਾਵੇ ਦੀ ਧੁੰਦ (ਕੋਹਰਾ) ਵਿੱਚ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ।

ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ- ਇੱਕ ਅਣਖਤਮ ਹੋਈ ਗੁਲਾਮੀ

ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਪਹਿਲੂ ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੋਅ ‘ਨਿਓ-ਬਾਂਡੇਜ’ (ਨਵੀਂ ਗੁਲਾਮੀ) ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਕੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ “ਕੈਦਖਾਨੇ” ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਘਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਲਾਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਹਰ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਕਿਉਂ?

ਹਰ ਦੂਜਾ ਕ੍ਰਾਈਮ ਡਰਾਮਾ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ‘ਸੰਕਟ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ’ ਕਿਉਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੱਭਣੀਆਂ ਸੌਖੀਆਂ ਹਨ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਖੇਤ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਵੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਮਾਹੌਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਚਕ ਬੈਕਡ੍ਰੌਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦਿਖਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ “ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ” ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ

ਜਦੋਂ ‘ਕੋਹਰਾ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਅ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰੀਏ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਫ਼ ‘ਕੋਹਰਾ’ ਜਾਂ ‘ਨਸ਼ਾ’ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਪਹਿਲੂ

ਭਾਵੇਂ ਕੋਵਿਡ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ‘ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ’ ਮੰਗਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਲਸਾ ਏਡ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਸੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਹਲ ਨਹੀਂ ਵਾਹ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਔਰਗੈਨਿਕ ਫਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਐਗਰੀ-ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੇਡਾਂ (ਹਾਕੀ, ਐਥਲੈਟਿਕਸ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਗੀਤ (ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ, ਕੋਚੈਲਾ) ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਰੀਦ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੀਆਂ ਸੰਸਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ।

‘ਕੋਹਰਾ 2’ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਜਿਸਨੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਗੁਲਾਮੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ। ਪਰ ਇਸ ‘ਧੁੰਦ’ ਦੇ ਪਾਰ ਇੱਕ ਉਜਲਾ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵੈਸੇ, ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ, ਸਾਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਿਨੇਮਾ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਸਲ ‘ਹੀਰੋਜ਼’ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।