ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਗੀਤ: ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ‘ਪਾਸ਼’ ਤੋਂ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਤੱਕ—ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ‘ਪੰਜਾਬੀਅਤ’ ਦੀ ਰੂਹ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਪਜਾਉ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਥੇ ਕਦੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਪਿਆਰ, ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਨੇਰੀ ਤਾਕਤ ਇਸਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੀ – ਸਗੋਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ‘ਪੰਜਾਬੀਅਤ’ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ – ਕੱਚਾ, ਉਦਾਰ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਾਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਦਿਲੀ ਹਾਸਾ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੇ ਹੰਝੂ, ਸੱਤਾ ਅੱਗੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ।

23 ਮਾਰਚ, 1988 ਨੂੰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਕਵੀ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ਼, ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਦੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਚੋ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਾਮ, ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਬੰਦੂਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਫਿਰਕੂ ਨਫ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। “ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਨਾ ਲਿਖ ਸਕਣ।

ਠੀਕ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਐਲਵਿਸ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਮਹਿਸਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਲਈ ਗੱਡੀ ਚਲਾ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਚਮਕੀਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਮਰਜੋਤ ਦੀ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਸੀ? ਪਿਆਰ, ਤਾਂਘ, ਬੇਵਫ਼ਾਈ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਗੀਤ – ਉਹ ਗੀਤ ਜੋ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਮੁਕ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਵੰਤ ਸਨ। ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਇਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਇਕੱਲੀਆਂ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਗੋਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਐਲਾਨ ਸਨ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਹ ਕਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਨਿਆਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਾਇਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ – ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਸਨ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੀਡੀਓ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਅਜੇ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।

ਅੱਜ, ਗਲੋਬਲ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਵੱਖਵਾਦੀ ਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ – ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਸ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨੇਤਾ, ਗੁਰਪਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ – ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ “ਅਪਰਾਧ” ਕੀ ਹੈ? ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਖਾਉਣਾ। ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਵਾਦੀ ਝੰਡੇ ਹਟਾਉਣਾ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਇਹਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਮ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ, ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਔਰਾ ਵਰਲਡ ਟੂਰ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅਪੀਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ; ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ “ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹੀ” ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕੈਲਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ, ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕ ਕੇ ਭੀੜ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਇਕ ਸੁਨੇਹਾ ਸੀ: ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ।

ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ – ਇਹ ਤਾਂ ‘ਪੰਜਾਬੀਅਤ’ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਗਰ ਦੀ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ, ਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਾਗ਼ੀ ਭਾਵਨਾ, ਚਮਕੀਲਾ ਦੀ ਤੂੰਬੀ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਊਰਜਾ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਫਿਊਜ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਮੈਲਬੌਰਨ ਤੱਕ ਸਟੇਜਾਂ ‘ਤੇ ਛਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਬਿਨਾਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕੀ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਝੰਡੇ ਸਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੰਗ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਢੋਲਕੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਡਰ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਸਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕੀਮਤ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਖਿੰਡ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਖੁਦ ਤੇ ਸੈਂਸਰ ਲਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਚੁੱਪੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ – ਕਿਸਾਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਮਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੇਮੀ – ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਜਜ਼ਬਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਪੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਮਕੀਲਾ ਦੇ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਦਿਲਜੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਧਮਕੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸਦੀ ਸੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਜਾਂ ਧਮਕੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲਾਂ, ਆਜ਼ਾਦ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਟੋਕ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਚ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕਤਲ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ – ਹਰ ਗੋਲੀ, ਹਰ ਧਮਕੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਖਾਮੋਸ਼ ਸੁਰ ਨਾਲ।