ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ: ਅਮਰ ਇਤਿਹਾਸ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ

ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਤਰਾ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਾਕਰਮ ਦੌਰਾਨ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਕਵਰ ਕੀਤਾ।

ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਵੱਡਾ

ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਪੈਂਡਾ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਜਨਮਭੂਮੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। 1704 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਸਮਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚਾਲੇ ਪਾਏ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਬਰਸਾਤੀ ਨਦੀ ਸਰਸਾ ਉੱਤੇ ਘਮਾਸਾਣ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ, ਪਰ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ।

ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਧਰਮ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।

ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਭਾ

ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ 21, 22 ਅਤੇ 23 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਨੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਿਜਦਾ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕਥਾ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਪੁਖਤਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ

ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਚੱਜੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹਾਂ ’ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਐਬੂਲੈਂਸ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਅਸਿਹਜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਸਭਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਆਪਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂਚ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੇਵਾਦਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰਮਤ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਸ੍ਰੀ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹਾਂ ’ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਗਤ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਠੰਢ, ਧੁੰਦ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਲਾਇਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਗਤ ਸਬਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ

ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਟੀਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਐਬੂਲੈਂਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਐਬੂਲੈਂਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਸੇਫਟੀ ਵੈਸਟ ਪਾਏ ਹੋਏ ਰਾਹ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਦੇ, ਬੜੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਹਨ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਸਕੇ।

ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦੇ, ਕਿਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਲਾਇਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾਪਨ ਸਾਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਸੇਵਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਦਿੱਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ ਭੀੜ ਸੰਭਾਲਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਸੇਵਾਦਾਰ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਾਇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਕਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਅੱਗੇ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਔਖੇਪਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੇ।

ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਦੌਰਾਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ ਇਕੱਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇ।

ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਯੂ ਸਮੇਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲੰਬਰ, ਬਿਜਲੀ, ਮੈਕੇਨਿਕ ਕਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕਲੇ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਸੰਪੂਰਨ

ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ 3 ਰੋਜ਼ਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨ 27 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ’ਚ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਲਕੀ ’ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰੀ ਠੰਢ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਘਣੀ ਧੁੰਦ ਵੀ ਛਾਈ ਰਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੋਗ ਉਪਰੰਤ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਾ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਮਗਰੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ ਦੇ ਪਾਠ ਉਪਰੰਤ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ।

ਅਖੀਰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਇਨ ਪੁਤਰਨ ਕੇ ਸੀਸ ਪਰ ਵਾਰ ਦੀਏ ਸੁਤ ਚਾਰ ॥ ਚਾਰ ਮੁਏ ਤੋ ਕਿਆ ਹੁਆ ਜੀਵਤ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ॥