ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲੱਗੀ ਲਗਭਗ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਤਸਵੀਰ ਸੰਭਾਲ (ਰਿਸਟੋਰੇਸ਼ਨ) ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਤਸਵੀਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਿਸਟੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਜਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਾਂਗੜਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਦਾਰਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਇਸੇ ਕਾਂਗੜਾ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਕਾਂਗੜਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।”
ਪਹਾੜੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਂਗੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਪਹਾੜੀ ਮਿਨੀਏਚਰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚਡੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਅਕਸਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। Sadda Punjab ਦੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਕੋਈ ਅਹਿਮ ਮਾਪਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਚਲਦਿਆਂ ਸੇਵਾ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਰਿਸਟੋਰੇਸ਼ਨ ਕੋਈ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮੂਲ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਤਕਨੀਕ, ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਸਕੋ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਜੋ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਨੂਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਹੂਬਹੂ ਢੰਗ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨੂਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ।”
ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੇਵਾ
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ। ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਮਗਰੋਂ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਦੁਮਾਲਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਵਾਉਣੇ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।”
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਜੀ ਫੈਸਲਾ ਸੀ। ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਕਾਬਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।”
Leave a Comment