ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖੇਡ ਇੱਕ ਮਨਘੜਤ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਕੈਸੇਟ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਚਲਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੱਕ ਮੈਡੋਨਾ ਦਾ “ਪਾਪਾ ਡੋਂਟ ਪ੍ਰੀਚ” ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ ਦਾ “ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਦੋ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਨੈਨ” ਵੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਕੈਸਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰਫੀ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀਆਂ ਨਕਲ ਕੀਤੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲੱਗਾ। HMV ਅਤੇ EMI ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ, ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਕੈਸੇਟਾਂ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਕੁਲੀਨ ਡਰਾਇੰਗ ਰੂਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਰੱਕ ਅਤੇ ਆਟੋਰਿਕਸ਼ਾ ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੈੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਡੈੱਕ ਦੇ ਇਸ ਸੁਮੇਲ ਨੇ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਈ।

ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਈਐਸਬੀਟੀ ਤੋਂ ਮਹਿਰੌਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਟੋ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਗੁਹਾਟੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਟਰੱਕ, ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਚ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਕੁਝ ਕੈਸੇਟਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਅੱਧ-ਅਧੂਰੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਸੀਬ ਹੋਈ। ਰਾਤ ਦੇ 3 ਵਜੇ ਸੜਕ ਤੇ ਟਰੱਕ ਚਲਾ ਰਹੇ ਉਸ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ “ਤੁਝੇ ਭੂਲਨਾ ਤੋ ਚਾਹਾ ਲੇਕਿਨ ਭੁੱਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਏ” ਕੈਸੇਟ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਸੰਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

19 ਅਗਸਤ, 1951 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਈਸਾਖੇਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨਿਆਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਕਹਾਣੀ ਘੜ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਅਤਾਉੱਲਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੰਡਪ ਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤਾਉੱਲਾ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋਈ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਗਾਏ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਅਤਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਤਹੀ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਦੁਖੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਇਹ ਠੇਠ ਫਿਲਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਈ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਤਾਉੱਲਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੈਸੇਟ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਕੈਸੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖੁਦ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਹਰੇਕ ਕੈਸੇਟ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਖਰਚ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਤਾਉੱਲਾ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਈ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਦੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਡਰਾਫਟ ਬਣਵਾ ਕੇ ਕੈਸੇਟ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੁਣ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਢਾਬਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਆਵਾਜ਼ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ – “ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗੀ”।

ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਧੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮਲ੍ਹਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਧ ਵਰਗ ਲਈ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਇਸ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨੇ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਫਿਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੇ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ।

ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਨੇ ਇਸ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ 2018 ਵਿੱਚ ਫੈਜ਼-ਇਕਬਾਲ ਬਾਨੋ ਵਾਲੇ “ਹਮ ਦੇਖੇਂਗੇ” ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ।

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਔਸਤ ਗਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ, ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਸਰਾਇਕੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਾ (ਵੱਡਾ ਭਰਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਆਪਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖਾਨ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਮ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਠਾਨ ਸੂਟ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਉਸਤਾਦ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਭੂਮੀਗਤ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਬੇਤਾਜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੇਲ੍ਹ ਚ ਕੈਦ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਘੜਤ ਹੈ। ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗਾਇਕ, ਜਿਸਨੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜਿੰਨੀ ਚਾਹੋ ਈਰਖਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ : ਅਸ਼ੋਕ ਪਾਂਡੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, “ਦੇਖਤਾ ਹੂੰ ਸਪਨੇ” 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਜਿਤਨੀ ਮਿੱਟੀ ਉਤਨਾ ਸੋਨਾ,” “ਤਰੀਖ ਵਿੱਚ ਔਰਤ” ਅਤੇ “ਬੱਬਨ ਕਾਰਬੋਨੇਟ” ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਬਾੜਖਾਨਾ ਨਾਂਅ ਤੋਂ ਬਲਾਗ kabaadkhaana.blogspot.com ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਲਦਵਾਨੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।