ਲੋਕਰਾਜ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼: ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ

1675 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਦੇ ਆਖੇ ਬਚਨ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਹੋਏ । ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1699 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਆਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ । ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ 1675 ਈਸਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਲੱਖਾਂ ਚੋਂ ਨਿਆਰਾ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਜਾਏਗਾ । ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋਵੇਗੀ ਗੁਰੂ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ । ਖਾਲਸਾ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਸ਼ੁੱਧ’ ਮਿਲਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ । 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਸਾਜ ਕੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲੋਕ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਹੱਕ ਦਵਾਇਆ ਹੈ । ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਊਚ ਨੀਚ ਅਧਾਰਿਤ ਵੰਡੀਆਂ ਮੁੰਢ ਕਦੀਮੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਦਾਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤਾਂ ਮੁਢਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਗੱਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੱਥੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਅਮੀਰ ਜਾ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੀਰਾਸੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ੁਲਮ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ ਤੇ ਸੀ ਇਸੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਜੋਤ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਫਿਰ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਜੋਤ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਊਚ ਨੀਚ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਬਰ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਤੇ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਦਾ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਕ ਵੀ ਕਈ ਸਿੱਖ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸਨ।

ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੇ ਸਬਰਾਂ ਦੇ ਬੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਜਬਰ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਚਲਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ‘ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਚਾਨਬੋ‘ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਸਾਜ ਕੇ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਤਕਰੇ ਜੋ ਅਮੀਰੀ ਧਰਮ ਜਾਤ ਰੰਗ ਨਸਲ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿਤਕਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਣ ਅਤੇ ਨਿਓਟਿਆਂ ਨੂੰ ਓਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਲਤਾੜੇ ਹੋਏ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜਾਲਿਮ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1699 ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਚੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਏ ਸਨ । ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਮਾਗਮ ਬੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ।ਸੰਗਤ ਜੁੜ ਬੈਠੀ ਸੀ ।ਪੰਡਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । 80 ਹਜਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਚੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਗਤ ਦੂਰ ਦੁਰੇਡੇ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਸ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਾਪਰਿਆ ਉਹ ਲਾ ਮਿਸਾਲ ਸੀ । ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਰੇ ਭੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਗਰਜਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ ਹੈ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਜੋ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਲਈ ਭੇਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ । ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਹੋ ਸ਼ਬਦ ਗਰਜਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਲਕਾਰੇ । ਜਦੋਂ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚੱਲ ਕੇ ਆਇਆ ਲਾਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਦਇਆ ਰਾਮ ਜੋ ਜਾਤ ਦਾ ਖੱਤਰੀ ਸੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉੱਠ ਖਲੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਬੋਲਿਆ, ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹਾਂ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਸਨੂੰ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਜੋਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਤੰਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ । ਹੁਣ ਭਾਈ ਧਰਮ ਦਾਸ ਜੀ ਜੋ ਜਾਤ ਦਾ ਜੱਟ ਸੀ ਤੇ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਗੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਰਾਏ ਜੋ ਜਾਤ ਦੇ ਝੀਵਰ ਸਨ ਤੇ ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਏ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕੀਤਾ । ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਜੋ ਜਾਤ ਦਾ ਛੀਬਾ ਸੀ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਏ ਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਜੋ ਜਾਤ ਦਾ ਨਾਈ ਸੀ ਤੇ ਬਿਦਰ ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਆਏ ਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ਇਹਨਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ

‘ਤਨੁ ਮਨੁ ਧਨੁ ਸਭੁ ਸਓੁਪਿ ਗੁਰੂ ਕੁੳ ਹੁਕਮਿ ਮੰਨਿਐ ਪਾਈ ਐ’

ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਕ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੜਾਉਂਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ । ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਤੰਬੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦਾ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾਇਆ । ਇਹੁ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੰਡੇ ਦਾ ਪਾਹੁਲ ਛੱਕ ਕੇ ਨਿਰਮਲ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਅਖਵਾਏ । ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜੇ ਸਿੰਘ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਜਾਤ ਅਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਤੋਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਆਰਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ । ਪੰਜ ਕਕਾਰ ਕੜਾ,ਕੰਘਾ,ਕਛਹਿਰਾ,ਕੇਸ,ਕਿਰਪਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ । ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਪਿੱਛੇ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੋਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ । ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸ਼ਬਦ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜੋ ਖੰਡੇ ਦਾ ਪਾਹੁਲ ਛੱਕ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਖਾਲਸਾ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਲਈ ਢਾਲ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਈ ਤਲਵਾਰ ਹੈ । ਖਾਲਸਾ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਲੋਭ ਮੋਹ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਕਥਨੀ ਕਰਨੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਉਹ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਸਾਹਿਬੇ ਕਮਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ ਚੋਂ ਕੀਤੀ । ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆ ਫੌਰਨ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਂ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰੇਗਾ ਉਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ । ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਿੱਖ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ । ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ੀ ਬਰਾਬਰਤਾ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਦਕਾ ਹੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੰਘ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਨੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਤੋੜ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਲਸਾਨੀ ਵੀਰਤਾ ਵਿਖਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ । ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਖਦੇ ਸਨ । ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ । ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਥਾਪੇ ਸਨ ਉਹ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ । ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਕੇ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ ਸੀ । ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਥਾਪ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਸਾਨੀ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ ਪਿਰਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ । ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਵ ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਰਾਜ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।