ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਚੋਣ ਤਸਵੀਰ

ਕਿਸੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਚੋਣ ਕੌਣ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿਹਰਿਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤਰਜੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚੋਣ ਕਾਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ—ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਨੰਬਰ 4 ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਮਾਝੇ ਦਾ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸਰਹੱਦ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪਛਾਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਸਰਹੱਦ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੀਆ ਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਂਘਲੀ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਬਸਤੀ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਪਿਆ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਲਾਨੌਰ ਦਾ ਮੁਗਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ 1556 ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦਾ ਰਾਜ ਤਿਲਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਚੋਣੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।

ਪੇਂਡੂ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਸਵੀਰ

2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 55 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲਗਭਗ 45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਧਾਰਮਿਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਿੱਖ ਅਤੇ 42 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਰੀਬ 8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਇਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵੀ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ।

2022 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ 1 ਲੱਖ 71 ਹਜ਼ਾਰ 576 ਵੋਟਰ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 90 ਹਜ਼ਾਰ 848 ਪੁਰਸ਼, 80 ਹਜ਼ਾਰ 723 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ 5 ਥਰਡ ਜੈਂਡਰ ਵੋਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਕੁੱਲ 207 ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰਾਸਤ

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ।

ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਹਿਲ ਵਰਗੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਚਿਹਰੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਆਸੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਇਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਨੇ 2007 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਲਈ ਇਹ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ।

2017 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ ਨੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਇਹ ਸੀਟ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰ ਲਈ। 2022 ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਹੜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੁਹਰਾਈ।

2022 ਵਿੱਚ ਤਿਕੋਣਾ ਮੁਕਾਬਲਾ

2022 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪਾਸੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਮਨ ਬਹਿਲ ਸਨ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਰਮਨ ਬਹਿਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਹਿਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ ਪਾਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਤਾਂ ਬਰਿੰਦਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹੜਾ ਨੂੰ 43 ਹਜ਼ਾਰ 743 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬੱਬੇਹਾਲੀ 36 ਹਜ਼ਾਰ 408 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਹੇ, ਜਦਕਿ ਰਮਨ ਬਹਿਲ ਨੂੰ 29 ਹਜ਼ਾਰ 500 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।

ਪਾਹੜਾ ਨੇ 7 ਹਜ਼ਾਰ 335 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਇਹ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣੇ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਚੋਣੀ ਮੁੱਦੇ

ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਪਾਹੜਾ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਚੋਣੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਆਸੀ ਪਕੜ, ਨਵੇਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਮੌਜੂਦਗੀ

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲ, ਪਾਹੜਾ ਅਤੇ ਬੱਬੇਹਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ।

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਗੱਲ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ।

ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੋਣੀ ਹਲਕੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਹੱਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ-ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰਾਸਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟਦੀ ਹੈ।