ਮਾਰੂਤੀ-800: ਉਹ ਕਾਰ ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਸੀ…!

ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਕੂਟਰ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਵੀ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮਾਰੂਤੀ ਕਾਰ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ। ਜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਗੱਲ 1983 ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੁਲਕ ਦੇ ਅੰਦਰ  ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਲਾ ਦੌਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਂਕ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਨ ਸਰਦਾਰ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਦਾਰ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮਾਰੂਤੀ-800 ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।

ਦਰਅਸਲ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ 14 ਦਸੰਬਰ 1983 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਘਰ ਲਿਆਂਦੀ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਸਨ।

ਮਾਰੂਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਦਾਈ

ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 18 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਆਖ਼ਰੀ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਗੁੜਗਾਓਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ। 2010 ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਰਾਈਵ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ 2014 ‘ਚ ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਮਾਰੂਤੀ 800 ਪੇਂਡੂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ) ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡਾ ਇਸ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।”

ਜਪਾਨ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਸੀ

ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਨੂੰ 16 ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਵਿੱਚ ਵੇਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰ ਨੂੰ BS-IV ਨਿਕਾਸੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਮਾਡਲ ਲਈ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗੀ।

ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1983 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮੋਟਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ 14 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਰੂਤੀ ਉਦਯੋਗ ਲਿਮਟਿਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੀ 26% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸੀ। ਜਾਪਾਨੀ ਫ਼ਰਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਰਗੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ, ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਧਾ ਕੇ 40% ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ 50% ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਮਾਰੂਤੀ ਕਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਮਾਰੂਤੀ ਕਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1971 ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਾਰੂਤੀ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਪਰ 1981 ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਤੀ ਉਦਯੋਗ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਤੀ ਉਦਯੋਗ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਧਿਆ-ਫੁੱਲਿਆ। 1983 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰ, ਮਾਰੂਤੀ 800 ਦੇ ਲਾਂਚ ਨਾਲ, ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਾਪਾਨੀ ਕੰਪਨੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਜ, ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਡਲ ਹਨ।

ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਬਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਡਾਇਰੈਕਟਰ

ਮਾਰੂਤੀ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ। 14 ਦਸੰਬਰ, 1983 ਨੂੰ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ 37ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ‘ਤੇ, ਮਾਰੂਤੀ 800 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕਾਰ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰੂਤੀ ਉਦਯੋਗ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਉਪਜ ਸੀ। ਮਾਰੂਤੀ 800 ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਪਾਲਾ ਅਤੇ ਕੌਂਟੇਸਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਧੀਆ ਮਾਈਲੇਜ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਚੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਰੂਤੀ 800 ਘੱਟ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਾਈਲੇਜ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ ਇੱਕ 796cc, 3-ਸਿਲੰਡਰ ਇੰਜਣ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸੀ ਜੋ 38 ਪੀਐਸ ਪਾਵਰ ਅਤੇ 59 ਐਨਐਮ ਪੀਕ ਟਾਰਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। 4-ਸਪੀਡ ਗਿਅਰਬਾਕਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਨੇ ਅੰਬੈਸਡਰ ਅਤੇ ਪਦਮਿਨੀ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਮਾਰੂਤੀ 800 ਦੀ ਕੀਮਤ

ਲਗਭਗ ₹47,500 ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਾਰੂਤੀ 800, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਅਜੂਬਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੋਟਰਜ਼ ਦੀ ਅੰਬੈਸਡਰ, ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪਦਮਿਨੀ (ਫਿਆਟ ਦੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਧੀਨ), ਅਤੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਮੋਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਦੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਗਾਜ਼ੇਲ। ਲਗਭਗ ₹47,500 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਛੋਟੇ 796cc ਇੰਜਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਿਲ ਲੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਰੂਤੀ 800 ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੀਂਹ, ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਂਦੀ ਸੀ।

ਵੈਸੇ ਮਾਰੂਤੀ-800 ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਿਡਲ ਕਲਾਸ ਦੀ ਉਹ ਸਵਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਹ ਉਹ ਵਾਹਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਈਵ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਹੀਕਲ ਸੀ।

ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਮਾਰੂਤੀ 800 ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਰੰਟ-ਵ੍ਹੀਲ ਡਰਾਈਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਇਸਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿੱਖ ਨੇ ਮਾਰੂਤੀ 800 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਸੰਦ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਮਾਰੂਤੀ 800, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ₹47,500 ਸੀ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵਧੀਆ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਉੱਕਰ ਗਈ। 1983 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 2.7 ਮਿਲੀਅਨ (27 ਲੱਖ) ਕਾਰਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।