ਜੈਤੋ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਰ ‘ਚ ਗੂੰਜ: ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ‘ਚ PM ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਲਾਹੀ ‘Nav Trinjan’ ਪਹਿਲ

ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਜੈਤੋ ਤੋਂ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੂਤ ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਘਰ-ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸਿਕ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ (KVM) ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੈਂਡਲੂਮ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ‘Nav Trinjan’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, PM ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਊਂਦਾ ਕਰਕੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬੁਣਿਆ ਕੱਪੜਾ

PM ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦ ਜਾਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਉਗਾਈ ਗਈ ਕੁਦਰਤੀ ਦੇਸੀ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਚਰਖੇ ਨਾਲ ਕੱਤਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੱਥ-ਖੱਡੀ (handloom) ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਾਇਣ-ਮੁਕਤ ਕੱਪੜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਰਜਨੀ ਕੌਰ, ਰੇਖਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਨੇਹਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ National Handloom Day ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਝਣ’ ਦਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸ਼ਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪੁਰਾਣੇ ਤ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰਿੰਝਣ’ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਤ ਕੱਤਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਂਝਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਨੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਇਕੱਠ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ। KVM ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਮੇਂਦਰ ਦੱਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘Nav Trinjan’ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੱਪੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੌਂਪੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਾਫ਼ਟਮਾਰਕ’ ਮਾਨਤਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਹੈ।

ਬੁਣਕਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਰਾਹੀਂ ਹੁਨਰ

ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਬੁਣਕਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ’ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਬੁਣਕਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰੀਗਰ ਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਰਸਮੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ 30 ਪੇਂਡੂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸਦਕਾ, ਕਦੇ ਮਨਰੇਗਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਰੇਖਾ ਰਾਣੀ ਅੱਜ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਛਾਣ

ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰੂਪਸੀ ਗਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਕਦੇ ਚਰਖਾ ਜਾਂ ਖੱਡੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ 9 ਦਿਨਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸੀ ਖਾਦੀ, ਦੁਪੱਟੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਥਾਨ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸਾਨ, ਕੱਤਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬੁਣਕਰ ਔਰਤ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਝਲਕਦੀ ਸੀ। ਚੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ Nav Trinjan ਪਹਿਲ ਅੱਜ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।