ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੇਡ ਨਗਰੀ: ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇਸ਼ ਦੀ “ਸਪੋਰਟਸ ਸਿਟੀ”

ਜਦੋਂ ਵੀ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਜਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਜਿਥੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜਲੰਧਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਤਾਕਤ ਸਦਕਾ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ “ਸਪੋਰਟਸ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ” ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਛਾਣ ਕੋਈ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਡ ਸਮਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ

ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ “ਸਪੋਰਟਸ ਸਿਟੀ” ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਥੋਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਡ ਸਮਾਨ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜਲੰਧਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੈਟ, ਫੁੱਟਬਾਲ, ਹਾਕੀ ਸਟਿੱਕ ਜਾਂ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਰੈਕੇਟ ਹੋਣ।

ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ ₹1,700 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਇਹ 60,000 ਤੋਂ 70,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ

ਖੇਡ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਦਬਦਬਾ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਰੀਗਰ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਜਲੰਧਰ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਆਏ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਫੁੱਟਬਾਲਾਂ ਦੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਿਲਾਈ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਹਾਕੀ ਸਟਿੱਕਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲੰਧਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਡ ਸਾਮਾਨ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।

ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਗਲੋਬਲ ਐਕਸਪੋਰਟ ਹੱਬ ਤੱਕ

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੰਮ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ 1980 ਅਤੇ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਜਲੰਧਰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਨਿਰਯਾਤ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। ਅੱਜ, ਇਥੋਂ ਦਾ ਸਮਾਨ 100 ਤੋਂ 150 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵੱਡੇ ਗਲੋਬਲ ਬ੍ਰਾਂਡ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਜਲੰਧਰ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ

ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖੇਡ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੈਟ, ਗੇਂਦਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗੀਅਰ

ਹਾਕੀ ਸਟਿੱਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਸਮਾਨ

ਫੁੱਟਬਾਲ, ਵਾਲੀਬਾਲ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ

ਬੈਡਮਿੰਟਨ, ਟੈਨਿਸ ਅਤੇ ਸਕੁਐਸ਼ ਰੈਕੇਟ

ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਜਿੰਮ ਗੇਅਰ

ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਡ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਇਕੱਲੇ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਖੇਡ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ

ਜਲੰਧਰ ਸਿਰਫ ਸਮਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਮੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੇ ਹਾਕੀ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਥਲੀਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਹੀਰੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਜਨੂੰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਖੇਡਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਆਰਥਿਕਤਾ

ਖੇਡਾਂ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। “Basti Nau” ਵਰਗੇ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਸਪੋਰਟਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੋਟੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਹਾਊਸਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ‘ਖੇਡ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਲੰਧਰ ਦਾ “ਸਪੋਰਟਸ ਸਿਟੀ” ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੁਨਰ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਜਲੰਧਰ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਜਗਤ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।