ਪਿਆਰ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਏ.ਆਈ ਬਲੈਕਮੇਲਿੰਗ ਤੱਕ; ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਵੱਧਦੇ ਸਾਇਬਰ ਅਪਰਾਧ

ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖ਼ਤਰੇ; ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਆਨਲਾਈਨ ਠੱਗੀ

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ-ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਾਇਬਰ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਤੁਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ?

ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਸਾਇਬਰ ਠੱਗੀ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ। ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਗਿਰੋਹ ਨਕਲੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਬਣਾ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਕਤ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਏ.ਆਈ (ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਨਕਲੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਗਿਰੋਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 40 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਠੱਗੀ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਤੋਂ 3.10 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਵਸੂਲੇ ਗਏ। ਦੋਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੱਸ ਕੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਡਿਜੀਟਲ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

ਰੋਮਾਂਸ ਸਕੈਮ – ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਥਿਆਰ

ਸਾਇਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸ ਸਕੈਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ ਦੱਸ ਕੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 79 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰ ਲਈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਾਇਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕਦੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ।

ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧੇ ਸਾਈਬਰ ਮਾਮਲੇ

ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ‘ਤੇ ਮਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਤੋਹਫ਼ਾ ਭੇਜਣ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਠੱਗੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 60 ਮਹਿਲਾ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਤੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

NCRB ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਤਸਵੀਰਾਂ

ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਬਿਊਰੋ (NCRB) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਇਬਰ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। 2021 ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਕਰੀਬ 52 ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ 2023 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 86 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਇਬਰ ਅਪਰਾਧ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 697 ਸਾਇਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 5,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸਾਈਬਰ ਠੱਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਈਟਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਸਾਇਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡੀਪਫੇਕ ਅਤੇ ਏ.ਆਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਇਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰ ਮੁਤਾਬਕ, “ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਕੁਝ ਆਮ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵੀ ਡੀਪਫੇਕ ਵੀਡੀਓ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।”

ਸਾਈਬਰ ਠੱਗਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ?

ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਣਜਾਣ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਆਨਲਾਈਨ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿੱਜੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਇਬਰ ਠੱਗੀ ਜਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਬਲੈਕਮੇਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਇਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 ‘ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ, ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਨੇ ਜਿਥੇ ਨਵੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਨਵੇਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੀ ਉੱਨੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ।