ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ (ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ) ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ। ਅਯੁੱਧਿਆ ਨਗਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਂਝ ਬੇਹੱਦ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਫੇਰੀ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਾਮ ਨਵਮੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜੇ ‘ਤੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ “ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ” ਅਤੇ “ਨਜ਼ਰਬਾਗ” ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦਾ ਸਬੰਧ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਤਨ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ “ਬੇਦੀ” ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ “ਕੁਸ਼” ਦੀ ਵੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੋਢੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ‘ਲਵ’ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਉਸੇ ਮਰਿਆਦਾਵਾਨ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਮ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਲਗਭਗ 2500 ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਇੱਕ ‘ਸਰਗੁਣ ਰਾਮ’ (ਰਾਜਾ ਰਾਮਚੰਦਰ) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ‘ਨਿਰਗੁਣ ਰਾਮ’ ਜੋ ਹਰ ਕਣ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ (ਹੰਕਾਰ) ਕਾਰਨ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਰਾਮ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਯੁੱਧਿਆ ਫੇਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਤਿਹਾਸ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਫੇਰੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚਾਈ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।
Leave a Comment