ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਕਢਾਈ: ‘ਪਹਿਲ’ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਨਵੀਂ ਉਡਾਣ

ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸਿਰਫ ਕੱਪੜੇ ਸਿਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੈਅ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਰਹੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਬਾਰਤ ਲਿਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ‘ਪਹਿਲ’ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਸਿਰਫ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਸਨ। ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਬਠਿੰਡਾ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 500 ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕਿ 150 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਸਾਲ 2025-26 ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 40,000 ਵਰਦੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਮਿਥਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ 46,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਦੀਆਂ ਸਿਉਂ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਵਰਦੀ ਦੀ ਸਿਲਾਈ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ 60 ਰੁਪਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਵੀਆਂ, ਬਾਜਕ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਾਈਆ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੇਂਦਰ ਅੱਜ ਪੇਂਡੂ ਉੱਦਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੜ੍ਹ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਹੁਣ 60,000 ਵਰਦੀਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਅੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ

ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਮਦਨ ਮਹਿਜ਼ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਆਪ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਬਣਨਾ। ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, “ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਰ ਨਿੱਕੀ ਲੋੜ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਅੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।” ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸਿਰਫ ਸਿਲਾਈ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਹੁਣ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੁਨਰ ਵੀ ਸਿੱਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਆਰੀ ਕੱਪੜਾ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਵਰਦੀਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ (Quality Control) ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਤੱਕ, ਉਹ ਹਰ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਸੰਗਰੂਰ ‘ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ‘ਪਹਿਲ’ ਦਾ ਇਹ ਸਫਲ ਮਾਡਲ

ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਾਧਾਰਨ ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਬਟਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਇੰਟਰਲੌਕਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲਾਸਟਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਪਹਿਲ’ ਦਾ ਇਹ ਸਫਲ ਮਾਡਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਬੈਠੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਸਤੀਆਂ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਉੱਚ ਮਿਆਰ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ’ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਰ ਟਾਂਕੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਰਦੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਖ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਹ ‘ਪਹਿਲ’ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।