ਕੌਣ ਹਨ ਡਾ. ਗੁਨੀਸ਼ਾ ਕੌਰ? ਅਮਰੀਕੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਯਾਤਰਾ

ਇਤਿਹਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਗਾਂ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਐਲਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਯਾਦਾਂ, ਦਰਦ, ਉਜਾੜਾ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਇਕੱਠੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਗੁਨੀਸ਼ਾ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਠੀਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF) ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਉਸ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਔਖੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾ. ਗੁਨੀਸ਼ਾ ਕੌਰ ਇਸ ਅਹਿਮ ਅਮਰੀਕੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈਨੇਟ ਮੈਜੋਰਿਟੀ ਲੀਡਰ ਚੱਕ ਸ਼ੂਮਰ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ “ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖ” ਬਣਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਜਾੜੇ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਡਾ. ਕੌਰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ Weill Cornell Medicine ਵਿੱਚ ਐਨੇਸਥੀਸਿਓਲੋਜਿਸਟ ਹਨ ਅਤੇ Human Rights Impact Lab ਦੀ ਸਾਲਵਾਟੋਰ ਫੈਮਿਲੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਜੰਗਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ੁਲਮ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਜਾੜੇ, ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਪਛਾਣ-ਅਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ, ਟਾਰਚਰ ਤੋਂ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ, ਪਨਾਹ ਮੰਗਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿਰਫ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੋਜ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਅਤੇ ਉਜਾੜਾ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਨਿਜੀ ਹੈ। ਡਾ. ਕੌਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

1980 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹਾਲਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਆ ਵੱਸਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਪਰ ਡਰ, ਬੇਯਕੀਨੀ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ। ਉਹੀ ਯਾਦਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਗੁਨੀਸ਼ਾ ਕੌਰ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਦਰਦ ਸਿਰਫ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ The New England Journal of Medicine (ਦਾ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਰਨਲ ਆਫ ਮੈਡੀਸਿਨ) ਅਤੇ The Lancet (ਦਾ ਲੈਂਸਟ) ਵਰਗੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ Council on Foreign Relations (ਕੌਂਸਲ ਓਨ ਫੋਰਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ Cornell University (ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਦੇ Mario Einaudi Center for International Studies ਵਿੱਚ Faculty Fellow ਵੀ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ National Academy of Medicine (ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮੈਡੀਸਿਨ) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “Emerging Leader in Health and Medicine” (ਇਮਰਜਿੰਗ ਲੀਡਰ ਇਨ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਮੈਡੀਸਿਨ) ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਲਈ ਵੀ ਸੀ।

ਡਾ. ਕੌਰ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਵੀ ਹਨ। USCIRF ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ Lost in History: 1984 Reconstructed ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984 ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ CNN, NBC News ਅਤੇ HuffPost (ਹੁਫ਼ ਪੋਸਟ) ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

UNITED SIKHS (ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਿੱਖਸ) ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਹਿੰਸਾ, ਜੰਗ ਅਤੇ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਡਾ. ਗੁਨੀਸ਼ਾ ਕੌਰ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ USCIRF ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।