ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬ 

ਪੰਜਾਬ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ’, ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਅਨੋਖੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੱਥ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਗੌਰਵਮਈ ਵਿਰਸੇ, ਉੱਚ-ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਨਾਮਵਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ

ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ‘ਪੰਜ’ (ਪੰਜ) + ‘ਆਬ’ (ਪਾਣੀ) ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ- ‘ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ’। ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਿਆ- ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ, ਰਾਵੀ, ਚਨਾਬ ਅਤੇ ਜੇਹਲਮ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹੁਣ ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਚਨਾਬ ਅਤੇ ਜੇਹਲਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ “Wheat Bowl of India” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ‘ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ’ (Golden Temple) ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਦੀ ‘ਵਰਲਡ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼’ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ‘ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ’ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਫ਼ਤ ਰਸੋਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਨਸਲ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ: ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰਿਗਰਤ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ-ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਿਆਵਾਂ (ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ‘ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ’ (Indus Valley Civilization) ਦੇ ਕਈ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ) ਅਤੇ ਸੰਘੋਲ (ਊਚਾ ਪਿੰਡ) ਵਿਖੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੁਦਾਈਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਬਾਦ ਰਹੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ

ਸੰਨ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸੇ ਲੋੜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ‘ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ’ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ੍ਰੈਂਚ-ਸਵਿਸ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ‘ਲੇ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਅਰ’ (Le Corbusier) ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਰਿੱਡ ਸਿਸਟਮ (ਸੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵੰਡ) ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ, ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਰਿਆਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ‘The City Beautiful’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਮੋਢੀ

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਭਾਰਤ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਮੋਹਰੀ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ’ (Green Revolution) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉੱਨਤ ਬੀਜਾਂ (HYV seeds) ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਰਕਬੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 1.5% ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜਾਬ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ: ਅਟਾਰੀ-ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ‘ਅਟਾਰੀ-ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ’ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ‘ਝੰਡਾ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ’ (Beating Retreat Ceremony) ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ (BSF) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰੇਂਜਰਸ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਕਿੱਕਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਪਰੇਡ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਲਾਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਹਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਬੇਹੱਦ ਰੋਮਾਂਚਕ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ

ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਸੇਵਾ’ ਅਤੇ ‘ਪਰਉਪਕਾਰ’ ਦਾ ਅਥਾਹ ਜਜ਼ਬਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ “ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ—’ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਨਾਮ ਜਪੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ’ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ (ਜਿਵੇਂ ਹੜ੍ਹ ਜਾਂ ਭੂਚਾਲ) ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ‘ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਹੋਵੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੋਹਰੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ‘ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ’ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਹੈ। 

ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਬਹਾਦਰੀ, ਰੂਹਾਨੀਅਤ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਸੁਆਦੀ ਭੋਜਨ (ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ, ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਮੱਖਣ-ਲੱਸੀ) ਅਤੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਖੇਤ ਹਰ ਸਲਾਨੀ ਦਾ ਦਿਲ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਉਹ ਅਨਮੋਲ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੋਖਾ, ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।