ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਗਲੋਬਲ ਬ੍ਰਾਂਡ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 

ਪੰਜਾਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ (Manufacturing sector) ਲਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਡ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਮਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਿਹਨਤੀ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਾਮਰਾਜ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ। ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਮਾਣ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਨਤਾ, ਅਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਆਓ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਉੱਦਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੀਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। 

Hero Cycles: ਮੁੰਜਾਲ ਪਰਿਵਾਰ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੰਜਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੁੰਜਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ (ਬ੍ਰਿਜਮੋਹਨ ਲਾਲ, ਸਤਿਆਨੰਦ ਅਤੇ ਦਯਾਨੰਦ ਮੁੰਜਾਲ) ਨੇ 1956 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਾਈਕਲ ਪਾਰਟਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਯੂਨਿਟ ਤੋਂ ‘Hero Cycles’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਲ 1986 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਾਈਕਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ‘ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼’ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਦਕਾ, ਅੱਜ ਹੀਰੋ ਗਰੁੱਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਈਕਲ ਉਦਯੋਗ, ਸਗੋਂ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੰਜਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ।

Trident Group: ਰਜਿੰਦਰ ਗੁਪਤਾ

ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਰਜਿੰਦਰ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਜਿੰਦਰ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ‘Trident Group’ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਧੌਲਾ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਲਾਂਟ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ Terry Towel ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਟਰਾਈਡੈਂਟ ਗਰੁੱਪ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹੈ।

Sonalika Tractors: ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾਸ ਮਿੱਤਲ

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾਸ ਮਿੱਤਲ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। LIC ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰ (ਥ੍ਰੈਸ਼ਰ) ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 1996 ਵਿੱਚ ‘Sonalika Tractors’ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅੱਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸੋਨਾਲੀਕਾ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟਰੈਕਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਟਰੈਕਟਰ ਨਿਰਯਾਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

Avon Cycles: ਪਹਵਾ ਪਰਿਵਾਰ

‘Avon Cycles’ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ‘ਮੈਨਚੈਸਟਰ’ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। 1952 ਵਿੱਚ ਪਹਵਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਹੰਸ ਰਾਜ ਪਹਵਾ, ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਪਹਵਾ ਅਤੇ  ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਪਹਵਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬੈਕਵਰਡ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਅਪਣਾਇਆ।

ਅੱਜ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਓਨਕਾਰ ਸਿੰਘ ਪਹਵਾ (CMD) ਦੀ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਐਵਨ ਗਰੁੱਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਐਂਡ ਸਪੋਰਟਸ ਸਾਈਕਲਾਂ, ਸਗੋਂ ‘ਐਵਨ ਫਿਟਨੈੱਸ’ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਹੌਸਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

Vardhman Textile: ਲਾਲਾ ਰਤਨ ਚੰਦ ਓਸਵਾਲ 

ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਲਾਲਾ ਰਤਨ ਚੰਦ ਓਸਵਾਲ ਨੇ ਸਾਲ 1962 ਵਿੱਚ ‘ਵਰਧਮਾਨ’ (Vardhman Group) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਚ-ਕੁਆਲਿਟੀ ਸੂਤ, ਫੈਬਰਿਕ, ਸਿਲਾਈ ਦੇ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਐਕਰੀਲਿਕ ਫਾਈਬਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੇ Alloy Steel ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼੍ਰੀ ਐੱਸ.ਪੀ. ਓਸਵਾਲ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਵਰਧਮਾਨ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਹੱਬ ਬਣਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 75 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।

Bonn Group: ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਖਾਧ ਖੁਰਾਕ (Food Processing) ਅਤੇ ਬੇਕਰੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘Bonn Group’ ਦਾ ਨਾਂ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਸਾਲ 1985 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਰਵਾਇਤੀ ਓਵਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਬ੍ਰਾਂਡ, ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਸਦਕਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੇਕਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ, Bonn Group ਅੱਜ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੱਖਾਂ ਬ੍ਰੈੱਡ, ਬਿਸਕੁਟ, ਰਸਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਅੱਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 55 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਨਿਰਯਾਤ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਆਲਿਟੀ ਅਵਾਰਡ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਬੋਨ ਗਰੁੱਪ, ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦਾ ਭਵਿੱਖ

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ ਹੁਣ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਐਨਰਜੀ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਉੱਦਮੀ ਹੁਣ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਨੂੰ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ (EV) ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ, ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ, ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਐਗਰੋ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਰਾਜ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤਸਵੀਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਸਟਾਰਟ-ਅੱਪਸ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੀਂਆਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ, ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ।