ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਪਹੁੰਚ: ਬੀਜਿੰਗ ਤੋਂ ਬਰਕਲੇ ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ

ਪੰਜਾਬੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਚੀਨ, ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਚੀਨ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਬੀਜਿੰਗ ਫੌਰਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (BFSU) ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ (CUP), ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਜ਼ਮੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਬਾਜਵਾ ਨੂੰ 2026-27 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ BFSU ਹੁਣ 102 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਤਾਮਿਲ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ?

ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜ਼ਮੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣਾ ਜਾਂ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਰਦੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਚੀਨੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਗੇ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੌਣ ਹਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜ਼ਮੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਬਾਜਵਾ?

ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਖੁਦ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਜ਼ਮੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਬਾਜਵਾ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ 2018 ਤੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੂਏਜਿਜ਼, ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਕਲਚਰ ਦੀ ਡੀਨ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਐਂਥਰੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਲਿੰਗਵਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ, ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਕੋਕ੍ਰਿਟਿਸਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਚਿੰਤਕ ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ ਅਤੇ ਕਾਰਡਿਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।

ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ

ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁਣ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੰਟਰੋਡਕਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ, ਵਿਆਕਰਣ, ਪੜ੍ਹਨ, ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

UBC ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ

ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ (UBC) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। UBC ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐਡਵਾਂਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। UBC ਦਾ ਹਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ ਮਿਸੀਸਾਗਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕੋਰਸ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। 2026-27 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਇੰਟਰੋਡਕਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਰਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਆਕਰਣ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਿਛੋਕੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਰਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਕਸਾ ਇਜਾਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਬਹੁਭਾਸ਼ੀਵਾਦ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

ਸਾਈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ

ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਾਈਮਨ ਫਰੇਜ਼ਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਰਸ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 2026 ਦੇ ਫਾਲ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰੋਡਕਟਰੀ ਪੰਜਾਬੀ II ਕੋਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪਲੇਸਮੈਂਟ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ

ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੈਂਗੂਏਜ ਸੈਂਟਰ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ ਅਤੇ 2026-27 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਵਲ-2 ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ “Panjabi” ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਪੈਲਿੰਗ ਹੈ।

ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੇਸਿਕ ਤੋਂ ਐਡਵਾਂਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਐਡਵਾਂਸ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੰਜਾਬੀ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਰ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਰਕਲੇ, UBC, ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ। ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਹੁਣ ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਤੱਕ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚਰਚਾ ਅਕਸਰ ਸਕੂਲਾਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਹੁਣ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਵਧ ਰਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ, ਡਿਜੀਟਲ ਸਰੋਤ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜ਼ਮੀਰਪਾਲ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਅਧਿਆਪਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੈ।

ਬਰਕਲੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬੀਜਿੰਗ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਥਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।