Alliance

ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ: ਮਜਬੂਰੀ ਦਾ ਵਿਆਹ

ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਕਾਰਨ 24 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀ ਹੁਣ ਮੁੜ ਗੱਠਜੋੜ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਲਾੜਾ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ‘ਵਿਆਹ’ (Alliance) ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਟਿਕ ਸਕੇਗਾ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੁੱਸਣੀ ਘਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਰੀਤ ਹੈ। 2027 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਮਸਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਹਰ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਆਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਐੱਨਡੀਏ ਦੀ ਸਰਕਾਰ’ ਬਣੇਗੀ। ਉੱਧਰ, 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਰਸਮੀ ਐਲਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਮੁੜ ਉਹੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਮੋਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਐਨ.ਡੀ.ਏ. ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬੜੀ ਬੇਮੇਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਹਾਮੀ ਹੈ। ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦਾ ਨਰਮ ਰੁਖ਼ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ, ਸੰਘੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਤੇ ‘ਇੱਕ ਦੇਸ਼, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ’ ਦੀ ਸੋਚ ਇੱਕੋ ਮੰਚ ’ਤੇ ਸੌਖਿਆਂ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਆਸੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ’ਤੇ ਭਾਰੀ ਪਈਆਂ ਹਨ।

ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਵੋਟ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਿੰਦੂ ਵਪਾਰੀ ਵੋਟ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੱਟ ਤੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਂਝ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵਿਆਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਚੋਲਾ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਸੀ। ਇਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਆਖ਼ਰ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਵਧੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਇਹ ਸਾਂਝ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ।

ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਮੁੜ ਬਣਦੀ ਸਾਂਝ ਨਿਭੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਲੰਮੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਜਨ ਸੰਘ, ਜੋ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮੁੱਦੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ’ ’ਤੇ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੰਤ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉੱਧਰ, ਜਨ ਸੰਘ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ 1951 ਤੇ 1961 ਦੀਆਂ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।

1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮਿਲ ਗਿਆ—ਕਾਂਗਰਸ। 1967 ਵਿੱਚ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ। ਇਹ ਅਕਾਲੀਆਂ, ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਖਿਚੜੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਮਸਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੀ। ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਦਲ-ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਡਿੱਗ ਗਈ। 1969 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ। 1970 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਪਰ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਨ ਸੰਘ ਨੇ ਹਮਾਇਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1977 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਬਾਦਲ ਨੇ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁੜ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਜਨ ਸੰਘ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਭਰੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ, ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਐੱਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਸੀ।

ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਰੁਝਾਨ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ:

  • ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਥੋੜ੍ਹ-ਚਿਰੇ ਸਿਆਸੀ ਤਜਰਬੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਸੀ, ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ।
  • ਭਾਸ਼ਾ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੱਠਜੋੜ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ।
  • ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਘ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਸੀ।
  • 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਲੋਕ-ਆਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤਵਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ।
  • ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਪੂਰੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ ’ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ।

ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਵਿਆਹ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਸਾਉਣ ਦੇ ਸਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮੁਰਝਾ ਗਏ।

ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਲੰਮੇ ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਲੰਘਿਆ ਪੰਜਾਬ ਅਮਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਸ ਚਾਹਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1996 ਦੀ ਮੋਗਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ‘ਪੰਜਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ 13 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇਸ ਸਿਆਸੀ ਦਾਅ ਦਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਲਾਹਾ ਮਿਲਿਆ।

Parkash Singh Badal
Wikimedia Commons

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਵਾਦਤ ਮੁੱਦੇ—ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ, ਧਾਰਾ 370 ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਸੰਹਿਤਾ—ਫ਼ਿਲਹਾਲ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਏਕਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇਹ ਮਰਹਮ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਹੇ। 1997 ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ 117 ਵਿੱਚੋਂ 93 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। 2007 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ’ਚ ਆਇਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਉਹ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ ਜੋ 1966 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ। ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ‘ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ’ ਕਿਹਾ।

ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਸਨ:

  • ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਐੱਨਡੀਏ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਗੱਠਜੋੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
  • ਭਾਜਪਾ ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾ ਰਹੀ ਸੀ।
  • ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ’ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਦਾ ਲਗਭਗ ਪੂਰਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ।
  • ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਛੋਟੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਹੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ 23 ਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਵਜ਼ਨ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਨਵਜੋਤ ਸਿੱਧੂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ, ਉਸ ਦਾ ਕੱਦ ਚੁੱਪਚਾਪ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
  • ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ’ਤੇ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਕੜ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਉੱਦਮ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਗਈ।
  • ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਆਗੂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਰਾਬਤਾ ਵਾਜਪਾਈ ਤੇ ਅਡਵਾਨੀ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ ਨਾਲ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਹਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਰਾਤੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਬੈਠਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਮਿਲੀ, ਪਕੌੜੇ ਵੀ ਰੱਜ ਕੇ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਮੀਨੂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁੱਛ ਨਹੀਂ ਸੀ।

2014 ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਤੇ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਹਮਲਾਵਰ ਤੇ ਬੇਝਿਜਕ ਰੂਪ ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਦਮ ’ਤੇ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀ—ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ, ਟੀਡੀਪੀ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ—ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ 2017 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਆਧਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

Narendra Modi and Amit Shah 1
Photo Credit- BBC

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਆਪਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਧਾਰਾ 370 ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਆਰਡੀਨੈਂਸਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਉੱਧਰ, ਬਰਗਾੜੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਾਂਡ ਤੇ ਡੇਰਾ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨੇ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਗੱਠਜੋੜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਨੁਕਸਾਨ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਕਦੇ 75 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ 2017 ਵਿੱਚ 15 ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ਼ ਤਿੰਨ ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਸਿਮਟ ਗਈ। 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਠਿੰਡਾ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 13.42 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।

ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟਦਿਆਂ ਹੀ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਬ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ, ਰਵਨੀਤ ਬਿੱਟੂ, ਰਾਣਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸੋਢੀ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਜਾਖੜ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿਰਸਾ, ਅਮਰਪਾਲ ਬੋਨੀ ਅਤੇ ਰਵੀਕਰਨ ਕਾਹਲੋਂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਵੋਟ ਹਿੱਸਾ 2022 ਦੇ ਲਗਭਗ 6.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2024 ਵਿੱਚ 18.56 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ 23 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਰਹੀ।

ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ:

  • ਮੋਦੀ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦੀ ਨਵੀਂ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਉੱਭਰੀ।
  • ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ।
  • ਬਰਗਾੜੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਾਂਡ ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤਰੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਿਆ।
  • ਅਕਾਲੀ ਵੋਟ ਬਾਦਲ ਧੜੇ, ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜੇ ਦੇ ਬਾਗ਼ੀ ਆਗੂਆਂ, ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਨਵੀਂ ਪੰਥਕ ਧਾਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡੀ ਗਈ।
  • ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਤੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੈਂਠ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
  • ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵਧੀ।
  • 2022 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਮੀਕਰਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਤਰੁਣ ਚੁੱਘ ਨੇ ਵੀ ਇਹੋ ਗੱਲ ਆਖੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਵਾਰੀ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕੱਲਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਜੋੜੀਏ ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਹਿੱਸਾ ਕਰੀਬ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 26.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੀ। ਪਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਲੜ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੀਟ ਆਈ।

ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 42,649, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ 30,558, ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ‘ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ’ ਨੂੰ 19,620 ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 15,078 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਮਹਿਜ਼ 6,239 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਜ਼ਬਤ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਸਮਿਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਆਪ’ ਨੇ ਪੰਚਾਇਤ ਸਮਿਤੀਆਂ ਦੇ 1,531 ਜ਼ੋਨ ਜਿੱਤੇ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 612, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ 445 ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 73 ਜ਼ੋਨ ਜਿੱਤੇ।

ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਉਲਟ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਮਾ ਸਕੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ, ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਲੈਣ ਅਤੇ ਓਬੀਸੀ ਤੇ ਦਲਿਤ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਪੈਠ ਸੀਮਤ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸਮਾਜਿਕ ਆਧਾਰ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਥੇਬੰਦਕ ਢਾਂਚਾ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣੇ ਹਨ। ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਮ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਚੋਣਾਂ’ ਲੱਗਣਗੀਆਂ। ਉੱਧਰ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਭਾਜਪਾ, ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਂਝ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਜੇ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਮੰਚ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ, ਇਕੱਠਿਆਂ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ ਤੇ ਰਲ ਕੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਾਂਝ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਮੰਡੀ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।

ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਗ਼ੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸਿਆਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ।

ਮੁੜ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਬੜੀ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਆਸੀ ਸਮਾਂ ਵੀ ਇਸ ਸਾਂਝ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਤ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ ਦੋਖੀ’ ਤੇ ‘ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ’ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਧਰ, ‘ਆਪ’ ਸਰਕਾਰ ਨਸ਼ਿਆਂ, ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੀ ਆਪਣਾ ਘਰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ ਤੇ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਬਾਗ਼ੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਧੜੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਬਾਦਲ ਧੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸੁਖਬੀਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੁੱਸੇ ਹੋਏ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ‘ਘਰ ਵਾਪਸੀ’ ਹੈ।

ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੈ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ। ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੇ ਦੋ ਘੱਟ ਹੀ ਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਤਿੰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ, ਜੇ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਵੀ।

ਇਸ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੜਿੱਕੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅੜਿੱਕਾ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਈ ਡੂੰਘੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਰਵਨੀਤ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਬੋਝ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਪਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਕਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਣਾ ਸੋਢੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦਲ-ਬਦਲੂ ਆਗੂ ਹਨ, ਜੋ ਟਿਕਟਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਈ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਟਿਕਟ ਦੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜਾ ਅੜਿੱਕਾ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੁੱਸਣ-ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਲਈ 94 ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਲਈ 23 ਸੀਟਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਹੁਣ ਬੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਮੰਗ 40 ਤੋਂ 55 ਸੀਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਬੂਥ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਰਧ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਲਕਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਧਰ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਅਤੇ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ’ਤੇ ਅੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਸੀਟਾਂ ਤੈਅ ਹੋਣ, ਛੋਟੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਬੂਲ ਕਰਨੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਲਈ ਕੌੜੇ ਕਰੇਲੇ ਵਰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਨਿਗਲਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਤੀਜਾ ਅੜਿੱਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ) ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਨਹੀਂ ਬਣ ਰਿਹਾ। ਜਨਰੇਸ਼ਨ Z ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਦੀ ‘Vibe Punjab Di’ ਮੁਹਿੰਮ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ 22.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਹ 15.9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਮੰਗ ਸਾਫ਼ ਹੈ—ਰੁਜ਼ਗਾਰ।

ਚੌਥੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਵੀ ਹੁਣ ਅਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। NEET ਦੇ ਪੇਪਰ ਲੀਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ‘ਕਾਕਰੋਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ’ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਜਨਰੇਸ਼ਨ Z ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਧਰਮਿੰਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ’ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਠੱਪਾ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ‘ਆਪ’ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਮੁੜ-ਮੇਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਮਲੇ ਤਿੱਖੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੀ ਲਵੇਗੀ, ਜੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਨ ਲਵੇ। ਕਾਂਗਰਸ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਦੋ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ‘ਨਾਪਾਕ ਗੱਠਜੋੜ’ ਆਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੜ-ਮੇਲ ਨੂੰ ‘ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਗੱਠਜੋੜ’ ਆਖ ਕੇ ਘੇਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ।

AkaliBJPAlliance
Photo Credit- India Today

ਪੰਜਵੀਂ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਿਆਸੀ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 1996 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਗੱਠਜੋੜ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਉਤਾਵਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਕੌਮੀ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ, ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੋਹਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੇਵਲ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਲਰ’ ਦੱਸਿਆ। ਮਸਾਂ 18 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ’ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਪੰਥਕ ਵੋਟਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਬੀਰ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇਹ ਪਲਟਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵੇਗਾ। ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ‘ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ’ ਧੜੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿਚਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ‘ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ’ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰੇਗਾ।

ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਹੈ। ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ। ਉੱਧਰ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਕੀ 2024 ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਿੰਦੂ ਵੋਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਵੇਗਾ? ਕੀ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਵੋਟਰ ਕਮਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਬਟਨ ਦਬਾਏਗਾ? ਸਮਝੌਤੇ ’ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਵੋਟਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕੌਮੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਦੋ ਸਬਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਟੀਡੀਪੀ 2018 ਵਿੱਚ ਐੱਨਡੀਏ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ, 2024 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਈ ਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੂੰਝਾ ਫੇਰ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਆਖ਼ਰ ਪਾਰਟੀ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਛੋਟੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਹੁਣ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸ ਰਾਹ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਜੱਫੀ ਨਿੱਘ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਹ ਵੀ ਘੁੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

1996 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। 2027 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਅਹਿਮ ਇਹ ਬਦਲਿਆ ਸਮੀਕਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝ ਦੋਵਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਘ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਾਂਝਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਣੇਗੀ ਜਾਂ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਰਾਤ ਕੱਟਣ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਤੰਬੂ, ਇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੋਟਰ ਕਰਨਗੇ।

ਲੇਖਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 26 ਸਥਿਤ ਐੱਸਜੀਜੀਐੱਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ‘Punjab Thinks’ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹਨ।

Harjeshwar Pal Singh

The writer teaches history at SGGS College, sector 26 Chandigarh.He also edits the magazine Punjab Thinks.

Post navigation

ਬਾਲੀ ਪੱਡਾ: ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਕਲਾਕਾਰ

ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀ ਪੱਡਾ ਵੈੱਬ ਅਤੇ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ…

ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ: ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਤੇ ‘ਆਪ’ ਦੀ ਦਸਤਕ

ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਟੱਕਰ, ਬਾਜਵਾ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ‘AAP’…

Leave a Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *