ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਟੱਕਰ, ਬਾਜਵਾ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ‘AAP’ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ।
ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਹਲਕੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿਹਰਾ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਵੀ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚੋਣਾਵੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ।
ਪੇਂਡੂ ਹਲਕਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ

ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਪੰਜ ਮੰਦਰ ਉਸ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੇਂਡੂ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਛੋਟਾ ਵਪਾਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਹਲਕੇ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਖੇਤੀ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।
2022 ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ਪਾਈ ਵੋਟ?

2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵੇਲੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਲੱਖ 78 ਹਜ਼ਾਰ ਵੋਟਰ ਦਰਜ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 94 ਹਜ਼ਾਰ ਮਰਦ ਅਤੇ 84 ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਿਲਾ ਵੋਟਰ ਸਨ। ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 223 ਮਤਦਾਨ ਕੇਂਦਰ ਸਨ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ 29 ਹਜ਼ਾਰ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਤਦਾਨ ਕਰੀਬ 72 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਿਹਾ। ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕੁੱਲ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 47 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਟੱਕਰ
ਹਲਕੇ ਦੀ ਚੋਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਅਸਰ ਰਿਹਾ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਕਈ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਟੱਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਕਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾ, ਕਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਸੀਟ ਮੁੜ ਜਿੱਤੀ।
2002 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 2007 ਵਿੱਚ, ਕਾਹਲੋਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਸੀਟ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੇ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਕਾਹਲੋਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 639 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਬਾਜਵਾ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਵਧ ਕੇ 1,999 ਵੋਟਾਂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ‘ਆਪ’ ਦਾ ਉਭਾਰ
2022 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਦੀ ਸੀਟ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲ ਰਹੀ। ਬਾਜਵਾ ਨੂੰ 46,311 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ ਨੇ 40,766 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਾਜਵਾ ਨੇ 5,545 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।
ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ 35,819 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੀ। ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ‘ਆਪ’ ਵਿਚਾਲੇ 4,947 ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਉਸ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿਚਾਲੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। 2022 ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਵਧਿਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।
ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਰੇਲ ਲਾਈਨ ਤੇ ਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਵੰਡ ਮਗਰੋਂ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ ਲਾਈਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਰੇਲ ਰਾਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੀ।
ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਛਾਣਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ‘ਚੂੜੀਆਂਵਾਲਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦਾ ‘ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ’ ਨਾਂ ਬਣਿਆ।
ਹਲਕੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪਕੜ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੋਵੇਂ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਇਹ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਵੋਟਰ ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।



Leave a Comment