ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਸਟਾਰਟਅਪ ਬਸਤਾ ਘਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਰਫ ਬੋਲਚਾਲ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਡੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਿਆਲਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਅੱਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਟਾਰਟਅਪ ‘ਬਸਤਾ ਘਰ’ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ‘ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬ’ ਦੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੇ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।

ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਝਾਨ

ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਿਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਰੁਪਿੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਲਾਈ ਅਤੇ ਕਢਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਾਤ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਦਿਵਸ (21 ਫਰਵਰੀ) ਮੌਕੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੁਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਵਕਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਗੁਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਕਿਉਂਕਿ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮਸ਼ੀਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰ ਕਪੜੇ ‘ਤੇ ਉਕੇਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਝੋਲਾ ਬਣਾਇਆ । ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਘਾਰੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਬਸਤਾ ਘਰ’ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

2021: ਪਹਿਲਾ ਸਟਾਲ ਅਤੇ ਹੌਂਸਲਾ

ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਾਰਟਅਪ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿਵਸ (1 ਮਈ) ਮੌਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟਾਲ ਲਗਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਘਬਰਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਬੈਗ ਵਿਕ ਗਏ।

‘ਬਸਤਾ ਘਰ’ – ਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚ

ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਬਸਤਾ” ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਕੂਲ ਦੇ ਥੈਲੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ “ਘਰ” ਆਪਣੇ ਪਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲਈ ‘ਬਸਤਾ ਘਰ’ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਖ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਬੌਸ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਬਿਨਾਂ ਦਬਾਅ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਖੱਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

‘ਬਸਤਾ ਘਰ’ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੱਦਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪੜਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਬੈਗ ‘ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰ ਉਕਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਬਖ਼ੂਬੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇਹ ਬੈਗ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੱਕ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ

ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਕਸਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਰੱਬ ਵੀ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖੀ।

ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸੋਚ

ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ MA ਅਤੇ B.Ed. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ NET ਅਤੇ PSTET ਦੀਆਂ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਸ ਸੋਚ ‘ਤੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਤੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਦਾਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ

ਇਸ ਸਮੇਂ ‘ਬਸਤਾ ਘਰ’ ਨਾਲ 15 ਤੋਂ 20 ਔਰਤਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ BA ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ

ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਦਸ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪਲੱਬਧੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਅਖੀਰਲਾ ਸੁਨੇਹਾ

ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰਨ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣ। ‘ਬਸਤਾ ਘਰ’ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਉਪਰਾਲਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।