ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਮਾਨਸਿਮਰ ਕੌਰ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾ ਕੋਈ ਅਚਾਨਕ ਚਲਾਈ ਗਈ ਮੁਹਿੰਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਮੰਚਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਸਿਮਰ ਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ, ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਫੀਲਡਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (Strawberry Fields High School), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਮਾਨਸਿਮਰ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਲਾ’ (Project Kala) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਟਸਐਪ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ 25 ਤੋਂ 30 ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
‘ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਲਾ’ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕਢਾਈ ਰਹੀ। ਮਾਨਸਿਮਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣ ਸਕਣ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਂਡੂ ਮਹਿਲਾ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ₹2 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿਕਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ।
ਇਸ ਬਿਹਤਰੀਨ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ‘ਇਕੁਐਲਿਟੀ ਕਲੱਬ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ’ (Equality Club Incubator Programme) ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਨਸਿਮਰ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ₹1 ਲੱਖ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਫੀਲਡਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਲਾ’ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਮਾਨਸਿਮਰ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (Student Journalist) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ‘BehanBox’ ਲਈ “Glass Ceilings and Sticky Floors” ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੇਪਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲਿੰਗਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਆਯੋਜਕ (grassroots organiser) ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਮਾਨਤਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਆਂ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਮਰ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਆਪਣੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਈਵਾ ਜੈਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਨਕਦ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੌਲ, ਦਾਲਾਂ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਦਵਾਈਆਂ, ਟਾਇਲਟਰੀ ਕਿੱਟਾਂ, ਸੈਨੇਟਰੀ ਪੈਡ, ਗੱਦੇ, ਬੈੱਡਸ਼ੀਟਾਂ ਅਤੇ ਕੰਬਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਰਾਹਤ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ ₹40 ਤੋਂ ₹45 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਮਦਦ ਜੁਟਾਈ ਗਈ। ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਮਦਦ ਨੂੰ ‘ਗਲੋਬਲ ਸਿੱਖਸ’, ‘ਸੇਵਾ ਪੰਜਾਬ’ ਅਤੇ ‘ਗਲੋਬਲ ਸ਼ੇਪਰਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ’ ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਲਈ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਮੁਹਿੰਮ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ—ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਫਤ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਭਾਵਨਾ ਸੀ—ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਪਲੱਬਧ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ।
ਡਾ. ਬਲਜੀਤ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਸਨਮਾਨ ਨੇ ਮਾਨਸਿਮਰ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਪਛਾਣ ਦੁਆਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕਰੀਅਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਾਨਸਿਮਰ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇਕਰ ਇਰਾਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨਵੀਂ ਇਬਾਰਤ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Leave a Comment