‘ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ?’ IRCC ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਮੀਦ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਜੋਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚੀ ਔਰਤ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋੜ ਲਿਆ।

ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੇ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਰਿਫਿਊਜੀਜ਼ ਐਂਡ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਕੈਨੇਡਾ (IRCC) ਨੇ ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ “ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਕਨਵੀਨੀਅੰਸ” ਬਾਰੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

IRCC ਮੁਤਾਬਕ, ਅਜਿਹਾ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਕਾਮਨ-ਲਾਅ ਜਾਂ ਕੰਜੂਗਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਟ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, “ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਕਨਵੀਨੀਅੰਸ” ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਇੰਟਰਵਿਊ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਵਸਨੀਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਝੂਠੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਿਨੈਕਾਰ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਰੱਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ—ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਜਾਂ ਉਧਾਰ ਲਏ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ।

ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਟਰਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਲਈ ਆਸਾਨ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਜਿਹੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਸ ਕੋਲ ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪਰਮਿਟ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਆਹ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਮੀਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰੇਗੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।

2024 ਵਿੱਚ Artha Vijñāna ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਹੋ ਰਹੇ “ਕਾਂਟ੍ਰੈਕਟ ਮੈਰਿਜ” ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਜਿਹੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।

ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਪਾਂਸਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਜਾਂ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਕਮਾਤਰ ਮਕਸਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਏ ਦੋ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਗਗਨਦੀਪ ਗੜ੍ਹ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਘਾਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਗਰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ₹17 ਲੱਖ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ₹5 ਲੱਖ ਲਏ। ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋੜ ਲਿਆ। ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਐਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਠਿੰਡਾ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਿਮਾ ਸਰਜਾ ਦੀ ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਲਗਭਗ ₹25 ਲੱਖ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋੜ ਲਿਆ। ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਕਮਾਂ ਹੀ ਲਗਭਗ ₹47 ਲੱਖ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਮਾਮਲੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੋਸ਼ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਬਰਨਾਲਾ ਦਾ ₹41 ਲੱਖ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ

2025 ਵਿੱਚ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।

ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਗੋਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਕਿਰਨ ਕੌਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਸਟੂਡੈਂਟ ਵੀਜ਼ਾ, ਟਿਊਸ਼ਨ, ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਖਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਲਗਭਗ ₹41 ਲੱਖ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰੇਗੀ।

ਕਿਰਨ ਮਾਰਚ 2023 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਧੀਨ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਦੀ ਰਕਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਜਾਂ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ₹15 ਲੱਖ, ₹25 ਲੱਖ ਜਾਂ ₹41 ਲੱਖ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਬਚਤ, ਕਰਜ਼ਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਆਮਦਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਹੀ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਵੱਡਾ ਕਥਿਤ ਰੈਕੇਟ

ਜੁਲਾਈ 2025 ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਥਿਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਮਾਡਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਸੁਖਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ’ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ। ਪੁਲਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਾਵੀ ਲਾੜਿਆਂ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਪੈਸੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੁਲਿਸ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ₹1.60 ਕਰੋੜ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸੱਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਿਤ ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਮੈਟ੍ਰਿਮੋਨੀਅਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ, ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸਥਾਨ ਕਿਉਂ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2021 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ 2,79,950 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਸਲੀ/ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਲਗਭਗ 5,20,390 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀ 2021 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੌਰਾਨ 93,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਛਾਣ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਗ੍ਰੇਟਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 71,000 ਸੀ।

ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿੰਨੇ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿੰਨੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਕੋਈ ਦੂਰਲਾ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਧੀ, ਪੁੱਤਰ, ਭੈਣ, ਭਰਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੇੜਤਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ NRI ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਨਵੇਂ ਨਹੀਂ

ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ (NCW) ਦੀ 2024-25 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2025 ਦਰਮਿਆਨ NRI ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 457 ਨਵੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ 68 ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਸੂਬਾ-ਵਾਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ” ਮੰਨਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। NRI ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਦਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦ, ਪਾਸਪੋਰਟ, ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ: NRI ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ = ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਹੀਂ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਸਪਾਂਸਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਪਲੱਬਧ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਮਾਮਲੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹਨ।

ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅੰਕੜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ?

ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ NRI ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਸਬੰਧਤ 1,617 ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੂਬਾ-ਵਾਰ ਡਾਟਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਡਾਟਾ ਗੈਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ NRI ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕੋਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਟਾਬੇਸ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ:

• ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ;
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ;
• ਕਿੰਨੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕਥਿਤ ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ;
• ਕਿੰਨੇ ਮਾਮਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਹੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ;
• ਕਿੰਨੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਐਫਆਈਆਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ;
• ਕਿੰਨੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ
• ਕਥਿਤ “ਕਾਂਟ੍ਰੈਕਟ ਮੈਰਿਜ” ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿੰਨੀ ਰਕਮ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ “ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ” ਜਾਂ “ਸਰਜ” ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ NRI ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਿਤ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। Indian Journal of Social Work ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜੋ NRI ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ Panjab University Law Review ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ NRI ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਛੱਡੇ ਜਾਣ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਪਿਛੋਕੜ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਕਥਿਤ “ਚੀਟਿੰਗ ਬਰਾਈਡ” ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ NRI ਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਥਿਤ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਵਾਲ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਨੂੰਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

IRCC ਮੁਤਾਬਕ, ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਸਲੀ ਅਤੇ genuine ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਂ ਪੱਕਾ ਵਸਨੀਕ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ undertaking ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਊਬੈਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ, ਪਤਨੀ, ਕਾਮਨ-ਲਾਅ ਜਾਂ ਕੰਜੂਗਲ ਪਾਰਟਨਰ ਲਈ ਇਹ undertaking ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਜਾਂ ਤਲਾਕ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਝੂਠੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

IRCC ਸੰਭਾਵੀ ਸਪਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਾਭ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ “ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਕਨਵੀਨੀਅੰਸ” ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਿਨੈਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਝੂਠੇ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਰਜ਼ੀ ਰੱਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਹ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। IRCC ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਵਿਆਹ ਵੀ ਟੁੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ IRCC ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਦਰਜਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਿੰਸਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਆਹੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਿਤਾਵਨੀ ਕਿਸੇ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ NRI ਵਿਆਹਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ NRI ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ NRI Affairs ਵਿਭਾਗ ਅਧੀਨ NRI ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ NRI ਅਤੇ Women Wing ਵਰਗੇ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ:

ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿੰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਿੰਨੀ?
ਚਿਤਾਵਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ

ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ।

ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਿਆਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਿਆਹ, ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਉਮੀਦ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਆਹ ਕਿੱਥੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਡੀਲ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਆਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ।

ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ:

ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੰਟਰੈਕਟ ਸਮਝਣਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੋਖ਼ਮ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਵੀਜ਼ਾ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ ਕਿਸੇ ਵਿਆਹ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਖਰਚੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ “ਰਿਟਰਨ” ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਇਸ ਉਮੀਦ ’ਤੇ ਮੰਗੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਨਿੱਜੀ ਵਾਅਦਾ ਕੀ ਹੈ।

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਡੀਲ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹੈ: ਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਆਹਾਂ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਨਤਕ ਡਾਟਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਅਸਲ ਵਿਆਹ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਕਿੰਨੇ ਵਿਆਹੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ?

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਡਾਟਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਫਆਈਆਰਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਖਾਸ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਅਸਲ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ।