ਮਦਰਜ਼ ਡੇ! ਇੱਕ ਧੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬਣ ਗਿਆ

ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 1905 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 41 ਸਾਲਾ ਐਨਾ ਜਾਰਵਿਸ (Anna Jarvis) ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਧਾਂ-ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਐਨ ਰੀਵਜ਼ ਜਾਰਵਿਸ (Ann Reeves Jarvis) ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

ਪਰ ਉਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਟਾਨ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਣ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਾਅਦਾ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ “ਮਦਰਜ਼ ਡੇ” ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਣਾ ਸੀ।

ਇੱਕ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ

ਐਨਾ ਜਾਰਵਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਈ 1864 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਵੈਬਸਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ 13 ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸਵੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ 9 ਭੈਣ-ਭਰਾ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਗਏ।

ਇਹ ਦਰਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਐਨ ਰੀਵਜ਼ ਜਾਰਵਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1858 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “Mothers’ Day Work Clubs” ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾਈ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

1861 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ (Civil War) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਐਨ ਰੀਵਜ਼ ਜਾਰਵਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ‘ਉੱਤਰੀ’ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ‘ਦੱਖਣੀ’। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਜੰਗ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1868 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “Mothers’ Friendship Day” ਮਨਾਇਆ ਤਾਂ ਜੋ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਵੰਡੇ ਗਏ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁਹੱਬਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸੀ ਕਿ ਮਾਵਾਂ ਹੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇੱਕ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ‘ਪ੍ਰਣ’

ਸਾਲ 1876 ਦੀ ਇੱਕ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ 12 ਸਾਲਾ ਐਨਾ ਜਾਰਵਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਰਚ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਸੁਣਿਆ, “ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਦਿਨ ਬਣੇਗਾ, ਜੋ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।” ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਐਨਾ ਦੇ ਕੋਮਲ ਮਨ ‘ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਗਏ।

ਜਦੋਂ 1905 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਐਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ, “ਰੱਬ ਦੀ ਮੇਹਰ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਮਦਰਜ਼ ਡੇ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ।” ਐਨਾ ਨੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਰਚ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ।

ਉਸ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਮਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ (ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ) ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨ ਐਲਾਨੀਆ ਜਾਵੇ। 10 ਮਈ 1908 ਨੂੰ ਫਿਲਾਡੇਲਫੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਚਰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਭਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਐਨਾ ਨੇ ਉਥੇ 500 ਚਿੱਟੇ ਕਾਰਨੇਸ਼ਨ ਫੁੱਲ ਭੇਜੇ, ਜੋ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ।

ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੂਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਅਖੀਰ 1914 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੁਡਰੋ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਮਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਮਦਰਜ਼ ਡੇ” ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਧੀ ਦਾ ਨਿਜੀ ਵਾਅਦਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਐਨਾ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ

ਮਦਰਜ਼ ਡੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਵੀ ਉਨੀ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਟਿੰਗ ਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਹ ਮੋੜ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਐਨਾ ਜਾਰਵਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ, ਨਾ ਕਿ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਖਰੀਦ ਕੇ ਰਸਮੀ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ।

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਇੱਕ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਰਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਔਰਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਲਸੀ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ।”

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਤਿਉਹਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। 24 ਨਵੰਬਰ 1948 ਨੂੰ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਐਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਗੁਮਨਾਮੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

ਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ‘ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ

ਭਾਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਦਰਜ਼ ਡੇ ਐਨਾ ਜਾਰਵਿਸ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਅਤੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਮਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ “ਮਾਤ੍ਰ ਦੇਵੋ ਭਵ” ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ, ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਦਰਜ਼-ਡੇ ਦੀ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕਤਾ

ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਦਰਜ਼ ਡੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੋਸਟਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਛੋਟੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਕੂਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।

ਮਦਰਜ਼ ਡੇ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਧੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਅਸਲ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ‘ਵਕਤ’ ਅਤੇ ‘ਸਤਿਕਾਰ’ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਿਰਫ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।