Padma Shri Gurvinder Singh: ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕਾਰਵਾਂ, ਹੌਸਲਾ ਬਣਿਆ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ

ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਰਲੇ ਯੋਧੇ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ Padma Shri ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਬੇਬਸੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਬੀਮਾਰ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 

1997 ਦਾ ਹਾਦਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮੋੜ

ਸਾਲ 1997 ਤੱਕ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਅ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲੈਂਟਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਕਸਚਰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਰਿਪੇਅਰ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।

ਪਰ 1997 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪੈਰਾਲਾਈਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ‘ਤੇ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਤੁਰਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਅਚਾਨਕ ਦੂਜਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਕਦਮੀ

ਆਪਣੇ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ DMC ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਰਹੇ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ‘ਦੁੱਧ ਸੇਵਾ ਸਮਿਤੀ’ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੁੱਧ, ਦਾਤਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈੱਡ ਵੰਡਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਅਸਲ ਸੇਵਾ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਲੋੜਵੰਦ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੇਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਗੇ।

‘ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਾਨਵ ਸੇਵਾ ਟਰੱਸਟ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ

1 ਜਨਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਦੋਸਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਪਾਲ ਜਿੰਦਲ, ਹਰੀਵੰਤ ਲਾਲ ਜਿੰਦਲ ਅਤੇ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1 ਰੁਪਏ, 2 ਰੁਪਏ ਅਤੇ 5 ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਉਪਰਾਲੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ 200 ਗ੍ਰਾਮ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਨਾਲ ‘ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਾਨਵ ਸੇਵਾ ਟਰੱਸਟ’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ: ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਡੋਨੇਸ਼ਨ

ਦੁੱਧ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟਰੱਸਟ ਵੱਲੋਂ 28 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਖੂਨਦਾਨ ਕੈਂਪ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁੰਗੇ-ਬੋਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੋਰ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ, ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਜਾਂ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕੇਸਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਸੇਵਾ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫ਼ਤ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਅੱਜ, ਟਰੱਸਟ ਕੋਲ 15 ਐਂਬੂਲੈਂਸਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਨੀਆ ਮੰਡੀ, ਐਲਨਾਬਾਦ, ਡੱਬਵਾਲੀ, ਫ਼ਤੇਹਾਬਾਦ ਅਤੇ ਹਿਸਾਰ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ‘ਆਸ਼ਰਮ’

ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਮਾਲ ਗੋਦਾਮ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਔਰਤ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਛੱਤ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਦਮ ਤੋੜ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ‘ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ’ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ 2012 ਵਿੱਚ ਸਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸਹਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2016 ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਰ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਸਵਾ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ 480 ਦੇ ਲਗਭਗ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖ਼ਰਚਾ ਟਰੱਸਟ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2022 ਤੋਂ ਟਰੱਸਟ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 400 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ, ਖਾਣਾ, ਕਾਪੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈੱਨ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ BA ਜਾਂ MA ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 12ਵੀਂ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ITI ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁਨਰ (ਜਿਵੇਂ ਪਲੰਬਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ) ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣ ਸਕਣ।

ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸੱਚੀ ਮਾਨਵਤਾ

ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ “ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ ਕੁਦਰਤਿ ਕੇ ਸਭ ਬੰਦੇ॥ ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ ਕਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ॥” ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵਚਨ “ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ” ਨੂੰ ਉਹ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।

‘Padma Shri’ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘Padma Shri’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ’ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ “ਸੇਵਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ, ਸਵਾਰਥ, ਧਰਮ-ਜਾਤ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਲਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ Padma Shri ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।