ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਚੋਣੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚੋਣ ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਨੰਬਰ 5-ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਦੀਨਾਨਗਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹਲਕਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਤਿਹਾਸ
ਦੀਨਾਨਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੁੱਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਅੱਜ ਵੀ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਚੋਣੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
86 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪੇਂਡੂ, 14 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ
ਵੋਟਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੀਨਾਨਗਰ ਹਲਕੇ ਦੀ ਲਗਭਗ 86 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਰੀਬ 14 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹਲਕਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸੜਕਾਂ, ਪਾਣੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਚੋਣੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
2022 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਲੱਖ ਵੋਟਰ
2022 ਦੇ ਵੋਟਰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੀਨਾਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 1 ਲੱਖ 96 ਹਜ਼ਾਰ 692 ਵੋਟਰ ਦਰਜ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1 ਲੱਖ 5 ਹਜ਼ਾਰ 498 ਪੁਰਸ਼, 91 ਹਜ਼ਾਰ 189 ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ 5 ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵੋਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵੋਟਰਾਂ ਲਈ ਕੁੱਲ 229 ਪੋਲਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਵਿਭਿੰਨ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 52 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੰਦੂ, 39 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਿੱਖ ਅਤੇ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਇਸਾਈ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਕਰੀਬ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ।
ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੀਨਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1977 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ ਦਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਹ ਸੀਟ ਸੱਤ ਵਾਰ ਜਿੱਤੀ, ਜਦਕਿ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।
ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈ ਮੁਨੀ ਚੌਧਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਵੀ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਹਲਕੇ ਦੀ ਚੋਣੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ।
1997 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜਿੱਤ
ਦੀਨਾਨਗਰ ਵਿੱਚ 1997 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ।
ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ ਨੇ 2012 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।
ਪਰ 2022 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।
2022 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 1,131 ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ
2022 ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਰੇਨੂ ਕਸ਼ਯਪ ਚੋਣ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ 51 ਹਜ਼ਾਰ 133 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 50 ਹਜ਼ਾਰ 2 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।
ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ 1 ਹਜ਼ਾਰ 131 ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਰੇਨੂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ 20 ਹਜ਼ਾਰ 560 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਦੀਨਾਨਗਰ ਸੀਟ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਿੱਤ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ। ਅਰੁਣਾ ਚੌਧਰੀ ਦੀਨਾਨਗਰ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ।
ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੇ ਚੋਣੀ ਮੁੱਦੇ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੋਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੋਟ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦੀਨਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸੜਕਾਂ, ਪਾਣੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਚੋਣੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋੜਾਂ ਵੀ ਹਲਕੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹਨ।
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਸਵੀਰ
ਦੀਨਾਨਗਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਨਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ।
ਹਸਲੀ ਨਹਿਰ ਦਾ ਮੁਗਲ ਦੌਰ ਨਾਲ ਨਾਤਾ
ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹਸਲੀ ਨਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਗਲ ਦੌਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਗ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਪਾਣੀ ਨੇ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਚੋਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਰਹੱਦ, ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟਦੀ ਹੈ।
ਚੋਣ ਕਾਫ਼ਲਾ ਦੇ ਇਸ ਛੇਵੇਂ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦੀਨਾਨਗਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਚੋਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Leave a Comment