ਕੌਣ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਚਰਚਾ!

ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਤੋਂ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ

ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਜਾਨਾਂ ਵੀ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਜ਼ਖਮੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੜਕ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖਮੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਪੁੱਛ-ਗਿਛ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਧਾਰਨ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਕਦਮ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਡਰ ਜਾਂ ਝਿਜਕ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟੋ। ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਦਦਗਾਰ ਰਾਹ-ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵੀ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਕੀਮ’ (Farishtey Scheme) ਤਹਿਤ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 66 ‘ਰਾਹ ਵੀਰਾਂ’ (Good Samaritans / ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਹੈਲਥ ਏਜੰਸੀ (SHA) ਕੋਲ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਸਕੀਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੰਟਾ’ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਉਂ?

‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਸਕੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦ ਤੋਂ ਜਲਦ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਪੀੜਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਹਾਦਸੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਖਮੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਜ਼ਖਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੰਟੇ’ ਦੌਰਾਨ ਇਲਾਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਹੈ। ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਅਕਸਰ ‘ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੰਟਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਟਾਂ ਜਾਨ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਕੋਈ ਨਾਗਰਿਕ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

25,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ

ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ₹25,000 ਦੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ।

ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਨੂੰ ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ₹25,000 ਦੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਜ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਨਾਗਰਿਕ ਜੇਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਯੋਜਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀਮਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਘਟੇਗਾ ਡਰ

ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮੋਟਰ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਐਕਟ, 1988 ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 134A ਰਾਹੀਂ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਕ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।

ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੇਲੋੜੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਜਾਂ ਗਵਾਹੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਏ ਗਏ ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਦਗਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸ ’ਤੇ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗੀ ਯੋਜਨਾ/ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਤੋਂ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਬਣਨ ਦੀ ਲੋੜ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪੁਲਿਸ, ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਕਲੱਬਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਟਰੌਮਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮਦਦਗਾਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅਣਚਾਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਆਵੇ। ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਨਾਲ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੇ, ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇਵੇ, ਜ਼ਖਮੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਰਾਹ-ਵੀਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਖਮੀ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ।

ਹਾਦਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਹ-ਵੀਰ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੜਕ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਦਾ ਦੇਖੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਾਦਸੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਸੇਵਾ ਲਈ 108 ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ 112 ’ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੋਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਸਹੀ ਥਾਂ, ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਢਲੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਜ਼ਖਮੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਹਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਅਜਿਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਖ਼ੈਰ, ਦੱਸਦੇ ਚੱਲੀਏ ਕਿ ‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਮਝ ਕੇ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣ। ਸੜਕ ਹਾਦਸਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸੜਕ ’ਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਫਰਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਹੈ।

₹25,000 ਦੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਵਰਗੇ ਉਪਰਾਲੇ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਸਲ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਨਾਮ ਦੀ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਹਾਦਸਾ ਪੀੜਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਣਗੇ। ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ, ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹਰ ਮਿੰਟ ਕੀਮਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਜਾਗਰੂਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

‘ਰਾਹ-ਵੀਰ’ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ; ਹਾਦਸਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਨਾ ਬਣੋ, ਸਗੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਓ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਹ-ਵੀਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯਤਨ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੜਕ ’ਤੇ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਕੈਮਰਾ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਦ ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਨਾਗਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।