ਕਲਾ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰਨੀ: ਸਮਾਇਲੀ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਨਵੀਂ ਰੂਹ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਸਾਈ ਨਗਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਰੰਗਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਜਨੂੰਨ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਦ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਹਿਮ ਨਾਂ ਹੈ ਆਰਟਿਸਟ ਸਮਾਇਲੀ ਚੌਧਰੀ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਗੁਰੂ ਨਗਰੀ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਬੰਧ

ਸਮਾਇਲੀ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਪਲੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਕਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੱਬੀ ਦਾਤ ਹੈ।

ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਉੱਦਮੀ ਬਣਨ ਤੱਕ

ਸਮਾਈਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਫ਼ਰ ਅਧਿਆਪਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੀਬੀਕੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਸਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਬਾਰੀਕੀ ਦੀ ਕਮੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਥਾਰਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕਲਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਸਮਾਇਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ “Thara School of Art” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ‘ਥਾਰਾ’ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਇਸੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “The Dot” ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਮਾਇਲੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਲ ਮਿਊਰਲਜ਼ ਅਤੇ 3D ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਪੋਰਚ ਏਰੀਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਿਜ਼ੋਰਟਾਂ, ਬੈਂਕੁਏਟ ਹਾਲਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੈਫੇਟੇਰੀਆ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸਮਾਇਲੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਹੀ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਅਤੇ “The Dot” ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਇਸੇ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਲਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ

ਸਮਾਇਲੀ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਲਾ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸਮਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਉੰਨੀ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ। ਅੱਜ ਦੇ AI ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਾਇਲੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਨੇਹਾ

ਸਮਾਇਲੀ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ‘ਬੇਟੀ ਬਚਾਓ, ਬੇਟੀ ਪੜ੍ਹਾਓ’ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। G20 ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੋਲਡਨ ਗੇਟ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲ “ਰੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ” ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 3000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।

ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ (Sculpture) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਮਾਇਲੀ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੀਮਿੰਟ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਅਕਸਰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਾਇਲੀ ਨੇ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਇਲੀ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਫ਼ ਨੀਤ ਨਾਲ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।