‘ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ: ਮੌਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੇਠ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੁਣਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ

ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅੱਜ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਲਕੀਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਬਰ, ਅੰਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨੇ ਪਲਟੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਗਾਜ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ‘ਸੁਰੱਖਿਆ’ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਪਾਤਰ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਮੰਜ਼ਰ, ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗੰਧ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਡਾਕਟਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਉਮੀਦ ਵਜੋਂ ਚਟਾਨ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਪਲ ਮੌਤ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਅੰਕੜੇ, ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਸਵੀਰ

ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ, ਯੂਐਨ ਵੂਮੈਨ (UN Women) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀਆਂ ਮਈ 2026 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਰੂਹ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਖ਼ੂਨੀ ਖੇਡ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 72,000 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 70 ਫੀਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਹਨ।

ਲਗਭਗ 38,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੀਆਂ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਰੀਬ 11,000 ਔਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਅਪਾਹਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 7,90,000 ਔਰਤਾਂ ਅਤਿ ਦੀ ‘ਫੂਡ ਇਨਸਿਕਿਉਰਿਟੀ’ (ਭੁੱਖਮਰੀ) ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਕਾਤਲ ਵਾਂਗ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੈ।

ਡਾਕਟਰ ਇਮਾਨ ਅਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਮਲਬੇ ‘ਚ ਸਰਜਰੀਆਂ!

ਅਲ-ਸ਼ਿਫਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਜੋ ਕਦੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਮਲਬੇ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਇਮਾਨ ਅਯਾਦ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਅੱਜ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਬੜੀਆਂ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਮਾਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ। ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁਣ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।” ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਗੁਲ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਟਾਰਚ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਾ ਪਲ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬਿਨਾਂ ਐਨੇਸਥੀਸੀਆ (ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦਵਾਈ) ਦੇ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ‘ਤੇ ਟਾਂਕੇ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਮਾਨ ਵਰਗੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜੰਗ ਹੈ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਕਮੀ 45 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਸੀਹਾ ਬਣੇ ਇਹ ਡਾਕਟਰ ਬੇਵੱਸ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੁਆ ਅਲ-ਹਰਾਜ਼ੀਨ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਲੀ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ…

ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੁਆ ਅਲ-ਹਰਾਜ਼ੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਗਾਜ਼ਾ ਦਾ ਸੱਚ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤਲੀ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 270 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।

ਦੁਆ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਘਰ, ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨ ਲਈ ਕੋਈ ਘਰ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਟੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੇਲੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਹਰ ਸਵੇਰ ਕੈਮਰਾ ਅਤੇ ਮਾਈਕ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਵਲ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਟਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਦਬ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਵੀ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਲਬੇ ‘ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਹਿਲ! ਲਾਮੀਆ ਉਸਮਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ

ਜੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਯਾਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਲਗਭਗ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਲਾਮੀਆ ਉਸਮਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਲਾਮੀਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਟੈਂਟ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਸੀ, ਅੱਜ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਲਬੇ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਫਟੇ ਹੋਏ ਟੈਂਟ ਵਿੱਚ ‘ਅਲ-ਸੁਮੂਦ’ (The School of Steadfastness) ਨਾਮ ਦਾ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਲਾਮੀਆ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ, “ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਜੰਗ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸਾਡਾ ਘਰ ਖੋਹ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਇਲਮ (ਸਿੱਖਿਆ) ਨਹੀਂ।” ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਲਾਮੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਅੱਖਰ-ਗਿਆਨ ਸਿਵਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਕੂਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਪਨਾਹਗਾਹ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਜੰਗ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਾਮੀਆ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਧੂੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ।

ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅਣ-ਵੇਖਿਆ ਸੰਕਟ

ਜੰਗ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਣ, ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਹਨ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ 90 ਫੀਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ‘ਪੋਸਟ-ਟਰਾਮੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਡਿਸਆਰਡਰ’ (PTSD) ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਡਰ ਕੱਢਣਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਹਰ ਔਰਤ ਇੱਕ ਅਣਐਲਾਨੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੰਬਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਵਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਰੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਲੈ ਸਕਣ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਾਜ਼ਾ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸਾ ਵੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ, ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜੋ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, 600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਦ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ‘ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਸੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ

ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਾਰਨ ਜਣੇਪਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ, ਗੰਦੇ ਟੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਫਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ 100 ਫੀਸਦੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 30 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਇੱਕ ਹੋਕਾ! ਕਦੋਂ ਟੁੱਟੇਗੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਚੁੱਪ?

ਯੂਐਨ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਗਬੰਦੀ (Ceasefire) ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅੱਜ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਪੀਲਾਂ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ? ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਕਤ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ?

ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉਮੀਦ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਿਰਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਮਾਣ ਹਨ। ਜੇ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਚੁੱਪ ਨਾ ਤੋੜੀ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੀਆਂ।

ਗਾਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਧੀਆਂ ਅੱਜ ਵੀ ਮਲਬੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ, ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੇਲਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਆਪਣੀ ਸੁਆਰਥੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਹੇ, “ਬੱਸ! ਹੁਣ ਹੋਰ ਜੰਗ ਨਹੀਂ।”