ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਡੂੰਘਾ ਸਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਬੀਰ ਜਯੰਤੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਾ
ਕਬੀਰ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕੇ ’ਤੇ—ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਜੇਠ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਾਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੋਧ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੱਚ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਾਮ, ਭਗਤੀ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਸਕਣ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਕਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੱਚ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੌਣ ਵੱਡਾ—ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ?
ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬੇਹੱਦ ਡੂੰਘਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਵਾਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਇੱਥੇ “ਰਾਮ” ਨੂੰ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ “ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ” ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ? ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਇੰਨੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਢੱਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ—ਪਰਮਾਤਮਾ—ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਪਣੀ ਸੂਝਵਾਨ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਦੇ ਸਾਰ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਤਨ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਰਥ
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 331 ’ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਭਗਤ ਅਤੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਰਹੱਸਮਈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਕਸਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਭਵ, ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਵਿਅਰਥਤਾ ’ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਆਓ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ:
ਗਉੜੀ ॥
ਝਗਰਾ ਏਕੁ ਨਿਬੇਰਹੁ ਰਾਮ ॥
“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰੋ।”
ਜਉ ਤੁਮ ਅਪਨੇ ਜਨ ਸੌ ਕਾਮੁ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
“ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣੋ।”
ਇਹੁ ਮਨੁ ਬਡਾ ਕਿ ਜਾ ਸਉ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ॥
“ਕੀ ਇਹ ਮਨ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹ ਜਿਸ ’ਤੇ ਮਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ?”
ਰਾਮੁ ਬਡਾ ਕੈ ਰਾਮਹਿ ਜਾਨਿਆ ॥੧॥
“ਕੀ ਰਾਮ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ?”
ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਡਾ ਕਿ ਜਾਸੁ ਉਪਾਇਆ ॥
“ਕੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ?”
ਬੇਦੁ ਬਡਾ ਕਿ ਜਹਾਂ ਤੇ ਆਇਆ ॥੨॥
“ਕੀ ਵੇਦ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਸਰੋਤ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਆਏ ਹਨ?”
ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਹਉ ਭਇਆ ਉਦਾਸੁ ॥
“ਕਬੀਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।”
ਤੀਰਥੁ ਬਡਾ ਕਿ ਹਰਿ ਕਾ ਦਾਸੁ ॥੩॥੪੨॥
“ਕੀ ਤੀਰਥ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਾਸ?”
ਰਾਗ ਗਉੜੀ—ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਢੁੱਕਵਾਂ
ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੋਜ ਦਾ ਭਾਵ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਹਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਭਟਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਤਾ, ਰਸਮ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗੀਤਕ ਜਾਂ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਰਾਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬੌਧਿਕ ਸਮਝ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੰਖੇਪ
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਮਝ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੇ ਸਬੰਧ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਮਹਾਨਤਾ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਬਾਹਰੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਉਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਰਸਮਾਂ, ਬਾਹਰੀ ਆਡੰਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤਹੀ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੋਧ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਦਰਭ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ “ਰਾਮ” ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ “ਰਾਮ” ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਭੌਗੋਲਿਕ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ “ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ” ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਚ, ਨਾਮ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਬਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਕੀ ਅਸੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਕ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੱਲ ਵੀ ਵਧ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਟਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੋਧ ਵੱਲ ਵੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ?
ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਅਮਰ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ।
Leave a Comment