ਬੀਜੇਪੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਦਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੂਸਰੇ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ?

ਆਓ ਇੱਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਇੱਤੇਫਾਕ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 16 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ—ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਤਿਨ ਨਬੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਫੇਰਬਦਲ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਸੁੱਕੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁੱਲ 13 ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਜੋ 23 ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੂਚੀ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਉਹ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਜੋ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ

ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ – ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ – ਵੋਟਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਆਏ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਗਣਿਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2007 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਛਾਣ ਸਹੀ ਵੀ ਸੀ – ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਬੈਂਚਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ – ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਇਕਲੌਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜੋ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਅਤੇ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ, 2010-11 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਟੁੱਟਣਾ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਕੜਵਾਹਟ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲੋਂ ਵਪਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਉਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਖੁਦ 2017 ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇੱਕ ਮੰਦਭਾਗੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ: 14 ਅਕਤੂਬਰ, 2015, ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਅਤੇ ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ “ਪੰਥਕ” ਸਾਖ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ’ ਦਾ ਗਠਨ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਘੱਟ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ 2012 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਆਖਰਕਾਰ 2016 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2017 ਤੋਂ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 2022 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ – ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਾਲੀ ਬਠਿੰਡਾ ਵਰਗੀ ਸੀਟ ਤੋਂ – ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

ਤਿੰਨ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਇੱਕ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਰਹੀ।

ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ

ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਭਾਜਪਾ ਸੱਚਮੁੱਚ 2027 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ) ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ (ਇਹ ਉਹੀ ਗੱਠਜੋੜ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਈ ਸੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏਗੀ ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਭਾਜਪਾ-ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਚਾਹ ਠੰਡੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ 2010 ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੇ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਠਿੰਡਾ ਸੀਟ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ, ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੀ ਹੈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਾ ਦੇਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਗੋਂ, ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ – ਇਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲੀ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਨ ਦੀ ਭਾਜਪਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਾਦਲ-ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਫ਼ੋਨ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਪਕ ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ— ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੌਖੇ ਰੂਪਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ—ਉਹ ਹੈ ਇੱਕ ਘਰ ਦਾ, ਜੋ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸੌਂਪੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਘਰ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ।

ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੇਖਿਆ

ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿੱਤ ਸਕੱਤਰ ਸੀ – 2010 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਡਾ. ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਅਧੀਨ, 2012 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਤਾਂ ਆਓ, ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਨਾਮ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜਾਂ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੀਐਮਓ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਗਜ਼, ਕੋਈ ਡੀਲ, ਕੋਈ ਸ਼ਰਤੀਆ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਫਾਈਲ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਫਾਈਲ ਕਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਈ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ – ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੈ – ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਸਮੀ ਸੀ: ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਰੀਦ ਟੈਕਸ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸੈੱਸ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਫੰਡ ਸੈੱਸ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਨਾਜ ‘ਤੇ) ਨੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਚਰਚਾ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ GST ਬਣ ਗਈ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ- ਦੋਵੇਂ ਕਾਂਗਰਸ ਸ਼ਾਸਿਤ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ – ਅਤੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਇਸ ਸੀਮਤ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਸੀ; ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਨ।

ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਮੁੱਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਝਗੜੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਖੁਦ ਇਹ ਕਿਹਾ: ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਝਗੜਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਖਰੀਦ ਟੈਕਸ ਫਾਰਮੂਲਾ, ਜੀਐਸਟੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਗਣਨਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਚਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

ਲੇਜਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਦਮੀ

ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਉਦੋਂ ਅਤੇ ਹੁਣ, ਇੱਕ ਗੱਲ ਲੁਕਾਈ ਹੈ: ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸ਼ਾਮਾਂ ਬਿਤਾਈਆਂ ਹਨ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋ ਤਿੰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੌਰਾਨ – ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਬਾਤ, ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਤੇ ਫੈਜ਼ ਵੱਲ ਓਨੀ ਹੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿੱਤੀ ਘਾਟੇ ਵੱਲ; ਚਰਚਿਲ ਦੇ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ-ਰੂਮ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਓਨੀ ਹੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਿੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ GST ਕੌਂਸਲ ਵੱਲ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬੈਲੇਂਸ ਸ਼ੀਟਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ – ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ – ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦਾ ਖੇਡ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸਦੀ ਉੱਨੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੱਚ ਕਹਾਂ ਤਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਦਿਮਾਗ ਲੱਭਣਾ ਬਹੁਤ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ

ਇਸੇ ਲਈ, ਹਾਲੀਆ ਹੋਈ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਇੱਕ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੁਹਰਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਬਣੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਪੜ੍ਹੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਸੋਚੋ, ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਹੋ। ਪਰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੋ। ਨਾ ਕੋਈ ਅਪਣਾਪਨ ਦਿਖਾਓ, ਨਾ ਕੋਈ ਚਲਾਕ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਹੋ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸੂਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਆਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ – ਜੋ ਕਿ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ – ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 2005 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਜਿਨਾਹ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਗੁਆਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੇਤਾ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਕਬਰੇ ‘ਤੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਲ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਵੱਈਆ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗਾ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਮੈਂ ਇਹ ਦੋ ਨੁਕਤੇ ਆਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਸੰਦੀਪ ਪਾਠਕ ਦਾ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਉਭਾਰ – ‘ਆਪ’ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਨੇਤਾ ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ – ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਨ ਦੀ ਟੀਮ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਟਿਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਈ ਮੋਰਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਸੱਟਾ ਲਗਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ ਦਾ ਨਾਮ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਰੱਖਦੇ। ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵੋਟਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; 16 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ, ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।