ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਨੇਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਸਦਕਾ ਹੀ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ‘ਬੁੱਕ ਬੈਂਕ’ (Free Library) ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬੇਕਰੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਸੁਨੀਲ ਗਰਗ, ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੂ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਰਾਦੇ ਨੇਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਫਿਰ ਰੱਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਰੱਦੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇਕ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਅੱਠ-ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਰਬਜੀਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ, ਵਿਹਲੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਪੈਨਸਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖ਼ਰਚੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੱਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਰੱਦੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭਿਆ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ
ਰੱਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੱਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਟੀਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀਮਤੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਕਾਇਦਾ ‘Book Bank’ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ।
Book Bank ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਲਓ ਅਤੇ ਦਿਓ
ਇਹ ਬੁੱਕ ਬੈਂਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ 2 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ 6-7 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਬਹੁਤ ਸਧਾਰਨ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਛੇਵੀਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇੱਥੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫ਼ਤ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਸਦਕਾ, ਅੱਜ ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ, ਨਾਨ-ਮੈਡੀਕਲ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੋਗਾ, ਜਨਰਲ ਨੌਲੇਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਮਹਿੰਗੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ
ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਉੱਚੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਮੈਡੀਕਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਡਰਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 1200 ਤੋਂ 1300 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਦਸਵੀਂ (ਜੋ ਕਿ ਸਸਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲੈਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਨੇਕ ਕੰਮ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਾਹਨੇ-ਮਿਹਣੇ ਸੁਣਨੇ ਪਏ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, “ਲਓ, ਰੱਦੀ ਵਾਲੇ ਆ ਗਏ।” ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ “ਕਿਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰੱਦੀ ਵੇਚ ਕੇ ਨਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਵੋਗੇ?” ਪਰ ਅਸੀਂ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬੁੱਕ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਜੋ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਸ Book Bank ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਲੀ ਸਕੂਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਕੋਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ 1 ਕਰੋੜ ਹੈ ਉਹ 10 ਕਰੋੜ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਓਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿੰਨੀ ਇਸ Book Bank ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਊਰਜਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਸਲੀ ਉਡਾਣ
ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਇੱਕ ਨੇਤਰਹੀਣ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ) ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਇਸ Book Bank ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। ਟੀਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਬਲਕਿ ਉਸਦੀ ਫੀਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ (ਫੋਰਥ ਕਲਾਸ) ‘ਤੇ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਟੋ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਬੁੱਕ ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਅਪੀਲ
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਸਮੂਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਅਪੀਲ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਪਾਸ ਆਊਟ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਰੱਦੀ ਵਾਲੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ Book Bank ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿਓ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਯਕੀਨਨ ਨਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਮਿਲ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਇਸ ਨੇਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਈਏ।
Leave a Comment