ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜੇ ਅਜੇਪਾਲ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੁਨੇਹਾ—‘ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਰਹੋ, ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ’

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧਿਆ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਅੱਜ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਰਸਤਾ ਹੈ?

ਪਿੰਡ ਉਦੋਂਲੰਘਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਜੇਪਾਲ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਖੁਦ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ। ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਿਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸੀ

ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ ਸਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦ ਜੀਣਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼, ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਆ ਗਏ। ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਮੁੜ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਫੈਸਲੇ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

‘ਪੰਪ ਸਿਰਫ਼ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਇਆ’

ਅੱਜ ਜਿਸ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ’ਤੇ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਭਰਵਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ-ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਅਤੇ ਟਰਾਲੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਲਗਾਇਆ। ਪੰਪ ਦੀ ਰੋਲਿੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਖੁਦ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਪ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਪ ਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਹਰ ਪੜਾਅ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ

ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਖਾਸ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਪ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਗਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

‘ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ’

ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮੌਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

‘ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਰਹੋ, ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ’

ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ। ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੇਲ-ਜੋਲ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਵਰਗੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਮਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਧੀਆ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਵਿਦੇਸ਼ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਈ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤੇ ਅਜੇਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਡੂੰਘੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੰਜ਼ਿਲ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਰਸਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।