ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ: ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ?

ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪਛਾਣਨ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਲਾਬੀ ਰਿਬਨਾਂ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕੈਂਪਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ, ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਗੰਢ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਸਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹਰ ਔਰਤ ਲਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਡਰ, ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ, ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਅਤੇ ਜਾਂਚਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਇਲਾਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਹੈ।

ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 3,388 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ 1,457 ਮੌਤਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਅੰਕੜੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਿਣਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕਿੰਨੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਉੱਨਤ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਲੱਗਿਆ।

ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਬੋਝ

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 24 ਲੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 6.94 ਲੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਛਾਤੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੈਂਸਰ ਹੈ।

ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਬੋਝ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। WHO ਅਨੁਸਾਰ, ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 41 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉੱਚ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 87 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ।

ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਇਲਾਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਇਸ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਹਿਮ ਕਾਰਕ ਹਨ।

WHO ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?

ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਾਰਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਕੈਂਸਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ।

ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. (ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ) ਹਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਉੱਨਤ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਝਿਜਕ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਡਾ. ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਮੂਲ ਅਧਿਐਨ ਜਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮਿਲਣਾ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਦਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੂਬਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕੜੇ ਇੱਥੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਪਾਰਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਕੁੱਕੜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 1.90 ਲੱਖ ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਜੰਸੀ ਫ਼ਾਰ ਰਿਸਰਚ ਆਨ ਕੈਂਸਰ (IARC) ਨੇ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ 1,92,020 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਸਾਲ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਲ ਦੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ।

ਸਰਜੀਕਲ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਡਾ. ਵਿਜੇ ਜਾਗਰ ਨੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮੈਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ਰਾਹੀਂ ਅਸਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਓਨਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਡਾ. ਅਮਨ ਕੁਮਾਰ ਵੈਦ ਅਤੇ ਡਾ. ਨਿਤਿਨ ਬਾਲਾਚੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ ਦੇ ਫ਼ਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ’ਤੇ ਅਗਲੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ?

ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ

ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਆਵਾਜਾਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਉਪਲਬਧ ਸਹੂਲਤਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅੰਕੜੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਮੁੱਢਲੇ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਹਤ ਕਾਰਕੁਨ (ਆਸ਼ਾ ਵਰਕਰ), ਸਹਾਇਕ ਨਰਸ ਦਾਈਆਂ (ਏਐੱਨਐੱਮ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸਬੰਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਆਮ ਕੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ 30 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਕਦੋਂ ਲੈਣੀ ਹੈ।

ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੱਕੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਗਲੀ ਜਾਂਚ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਸਕਣ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾ ਸਕਣ।

ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ

ਛਾਤੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ:

• ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਗੰਢ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
• ਛਾਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣਾ।
• ਛਾਤੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ’ਤੇ ਟੋਏ ਪੈਣਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਸਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ।
• ਨਿੱਪਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਧਾਰਨ ਰਸਾਅ ਹੋਣਾ।

ਹਰ ਗੰਢ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਬਿਨਾਂ ਦਰਦ ਦੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਮੈਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੀਆਂ ਐਕਸ-ਰੇ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕੈਂਸਰਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਔਰਤ ਦੀ ਉਮਰ, ਨਿੱਜੀ ਜੋਖ਼ਮ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਡਾਕਟਰੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਛਾਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਵੈ-ਜਾਂਚ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

WHO ਦੇ ਟੀਚੇ: ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ 2.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। WHO ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਸਾਲ 2040 ਤੱਕ 25 ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਪਹਿਲ ਤਹਿਤ ਤਿੰਨ ਅਹਿਮ ਟੀਚੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ:

• ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ: ਛਾਤੀ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਲੱਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਦਾਨ: ਲੱਛਣਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
• ਮੁਕੰਮਲ ਇਲਾਜ: ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਲਾਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਟੀਚੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੋਲ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪੜਾਅ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਵਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ, ਜਾਂਚ ਲਈ ਉਡੀਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਨਤਕ ਅੰਕੜੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ।

ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ

ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਪਾਰਕ ਹਸਪਤਾਲਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਚੱਢਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਮੈਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ਜਾਂਚ ’ਤੇ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਵੱਲੋਂ ਪੀਈਟੀ-ਸੀਟੀ (PET-CT) ਸਕੈਨ ਦੀ ਕੀਮਤ 10,999 ਰੁਪਏ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਮੈਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੁਝ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਈ ਢੁੱਕਵੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੀਈਟੀ-ਸੀਟੀ ਸਕੈਨ ਖ਼ਾਸ ਡਾਕਟਰੀ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਗ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਂਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਯਤਨ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਅਗਲੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਰੈਫ਼ਰਲ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ, ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਜਾਂਚ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਫਾਲੋ-ਅੱਪ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਦਦ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਅਗਲੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਜੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਬੇਲੋੜੀ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣਾ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਹੀਨਾ ਇਸ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਯਤਨ ਸਾਲ ਭਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਸਲ ਮਾਪਦੰਡ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਣ, ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਝਿਜਕ ਦੇ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਲੈ ਸਕਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ।

ਹਰ ਔਰਤ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇਕੱਲਿਆਂ ਨਾ ਲੜਨੀ ਪਵੇ।