ਜਦੋਂ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਰਾਹ ਬਣ ਗਏ: ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰੇ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਚੇਤਨਾ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਦਰਦ, ਸੰਤਾਪ, ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਿਵਾਇਆ। 

ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1945 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੱਤੜ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ‘ਪਾਤਰ’ ਤਖ਼ੱਲਸ ਅਪਣਾਇਆ।  ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਣਧੀਰ ਕਾਲਜ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, (GNDU) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ “Transformation of Folklore in Guru Nanak Vani” ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਕੇ PHD ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।

ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU), ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 2004-2005 ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ‘ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਭਵਨ’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਵੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰ

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੇ 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਗੋਈ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ:

• ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹਰਫ਼ (1979): ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਗ਼ਜ਼ਲ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਾਇਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਦਿਵਾਈ। 
• ਬਿਰਖ਼ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ (1992): ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ।
• ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ (1992): ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ, ਸੰਤਾਪ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ (2003): ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦਿਸਹੱਦੇ ਦਿੱਤੇ।
• ਪਤਝੜ ਦੀ ਪਾਂਝੇਬ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਜ਼ਮੀਨ: ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਡੂੰਘੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ-ਸਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

“ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਜਰੇਗਾ ਕਿਵੇਂ, ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਸ਼ਮ੍ਹਾਦਾਨ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ”
ਅਤੇ “ਮੈਂ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦਾ, ਮੈਂ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਰਾਹ ਬਣਦੇ”

ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼

ਡਾ. ਪਾਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈਅ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ, ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਕਿ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਸੱਚ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਬੇਵੱਸੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਨਣ ਲੱਭਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਰਦ

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਸ਼ਬਦ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੀੜ ਵਜੋਂ ਗੂੰਜ ਉੱਠੇ:

“ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਬਦ,
ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਕ ਵਾਕ”

ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੌਮ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਗੁਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਵੀ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ

ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ Federico Garcia Lorca ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਬਲੱਡ ਵੈਡਿੰਗ’ ਨੂੰ ‘ਅੱਗ ਦੇ ਕਲੀਰੇ’ ਅਤੇ ‘ਯੇਰਮਾ’ ਨੂੰ ‘ਸਈਓ ਨੀ ਮੈਂ, ਅੰਤ-ਹੀਣ ਤਰਕਾਲਾਂ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ Bertolt Brecht ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ Jean Giraudoux ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ “ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ” ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖੇ ਹੈ। ਦੀਪਾ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ “ਵਿਦੇਸ਼” (Heaven on Earth) ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਲਾਗ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਲਿਖੇ।

ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼

ਡਾ. ਪਾਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਲੋਕ-ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਿਊਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ “ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ” ਅਤੇ 2020-21 ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਸਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵੱਕਾਰੀ “ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ” ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੋਕ-ਹਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਉੱਪਰ ਸਨ।

ਮਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ

ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (1979), ‘ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ’ ਲਈ ‘ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (1993), ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਕੋਲਕਾਤਾ) ਵੱਲੋਂ ‘ਪੰਚਨੰਦ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (1999), ‘ਅਨਾਦਿ ਕਾਵਿ ਸਨਮਾਨ’ (2007–2008), ਕੇ. ਕੇ. ਬਿਰਲਾ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ‘ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ’ (2009), ਸੰਬਲਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਓਡੀਸ਼ਾ) ਵੱਲੋਂ ‘ਗੰਗਾਧਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (2009), ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ‘ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ’ (2012) ਅਤੇ ‘ਕੁਸੁਮਾਗਰਜ ਕੌਮੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (2014) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਅੰਤਿਮ ਵਿਦਾ ਅਤੇ ਅਮਰ ਪੈੜਾਂ

11 ਮਈ 2024 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਲਮਕਾਰ ਇਸ ਫ਼ਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਘਾਟਾ ਪਿਆ। ਡਾ. ਪਾਤਰ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜੋ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰਾ ਰਹੇਗੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਧੜਕਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।