ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਦੇਸ਼ (ਖੇਤਰ) ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੌਰਵਮਈ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕੀਤਾ। ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਸਰ ਜਾਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਬਾਜ਼ੀਦਪੁਰ’ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਪਾਰ ਚਰਨ-ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਅਕੀਦਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰ-ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ (ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ) ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੰਗ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿੰਡ ਬਾਜ਼ੀਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਇਸ ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੌਣਕਾਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ
ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਚਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਕਥਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਟ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ (ਕਰਜ਼ਾ) ਲਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ (ਮਰ ਗਿਆ)।
ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਇੱਕ ਤਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲਣ ਲਈ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ‘ਬਾਜ਼’ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੂਹਾਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚੌਰਾਸੀ ਦੇ ਗੇੜ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੌਤਕ ਰਚਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਤੋਂ ਉਸ ਤਿੱਤਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਜ਼ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਤਿੱਤਰ (ਕਿਸਾਨ) ਕੋਲੋਂ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਲੌਕਿਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੁਰੂਸਰ ਜਾਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਬਾਜ਼ੀਦਪੁਰ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ
ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਗੁਰ-ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਸਰਦਾਰ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹਿਲਕਾਰ (ਅਫ਼ਸਰ) ਸਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਨੀਕ ਮਾਤਾ ਨਰੇਂਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਵੀਂ ਪੰਜ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ (ਵਾਸਤੂਕਲਾ) ਦਾ ਇਹ ਬੇਜੋੜ ਨਮੂਨਾ ਸਾਲ 1985 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ।
ਦੱਸਦੇ ਚੱਲੀਏ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂਸਰ ਜਾਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਬਾਜ਼ੀਦਪੁਰ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਲੀਲਾ, ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਧਾਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਇੱਕ ਜਿਊਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਹਾੜੇ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰਪੁਰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਇੱਥੇ ਭਾਰੀ ਜੋੜ-ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਮੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਰਾਂਦ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਲੌਕਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Leave a Comment