ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧੀ ਨੇ 53 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਖਾਮੀ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈਰਾਨ

ਗੁਰਨੂਰ ਕੌਰ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਰਵੋੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਨਮਾਨ

ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡੀਆਂ ਲੈਬਾਂ ਜਾਂ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰਾਂ ‘ਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 17 ਸਾਲਾ ਗੁਰਨੂਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇਸ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਿਛਲੇ 53 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਪਹੇਲੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਕੈਨੇਡਾ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਗੁਰਨੂਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਲਸ ਆਕਸੀਮੀਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖਾਮੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2026 ਕੈਨੇਡਾ-ਵਾਈਡ ਸਾਇੰਸ ਫੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਨਾਮ “ਬੈਸਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਵਾਰਡ ਫਾਰ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ” ਦਿਵਾਇਆ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਯੰਤਰ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ

ਪਲਸ ਆਕਸੀਮੀਟਰ ਉਂਗਲ ‘ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਕਲਿੱਪ ਵਰਗਾ ਯੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ‘ਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਇਸੇ ਰੀਡਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਹਸਪਤਾਲ ‘ਚ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ICU ‘ਚ ਭੇਜਣਾ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ-19 ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰੀਡਿੰਗਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ।

ਪਰ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਇਹ ਯੰਤਰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਸਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ? ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਿੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਨੀ ਦਿੱਖਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਲਾਜ ‘ਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਠੋਸ ਹੱਲ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ

ਗੁਰਨੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹੈਲਥ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਹਲਕੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਿਸਟਮ ਸਹੀ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗਲਤੀ ਵੱਧ ਸੀ।

ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖਟਕ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜੇ ਕੋਈ ਮੈਡੀਕਲ ਯੰਤਰ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ “ਟੈਕਨੀਕੀ ਸੀਮਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ। ਪਰ ਗੁਰਨੂਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਬਣ ਗਈ ਖੋਜਕਾਰ

ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਹਮ-ਉਮਰ ਸਕੂਲ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਚ ਰੁੱਝੇ ਸਨ, ਗੁਰਨੂਰ ਨੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਮਾਡਲ ਪੜ੍ਹੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਮਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਟਾ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਸਲਾ ਉਸ ਗਣਿਤ ‘ਚ ਸੀ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਪਲਸ ਆਕਸੀਮੀਟਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਡਲ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਚਮੜੀ ‘ਚ ਮੌਜੂਦ ਮੇਲਾਨਿਨ ਰੌਸ਼ਨੀ ‘ਤੇ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਮੜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਿਲਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਣਨਾ ‘ਚ ਗਲਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਗੁਰਨੂਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗਣਿਤਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ “ਈਜਨਪਲਸ” ਰੱਖਿਆ। ਈਜਨਪਲਸ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਕਰਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ‘ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਲਸ ਆਕਸੀਮੀਟਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ‘ਚ ਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੀਡਿੰਗ ‘ਚ ਆਇਆ ਫਰਕ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ ਹੈ ਜਾਂ ਖੂਨ ‘ਚ ਆਕਸੀਜਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ।

ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ‘ਚ, ਇਸ ਨਾਲ ਹਰ ਨਸਲ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਲਈ ਰੀਡਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਨੂਰ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਡੀਕਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਯੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

ਐਡਮੰਟਨ, ਅਲਬਰਟਾ ‘ਚ ਹੋਏ 64ਵੇਂ ਕੈਨੇਡਾ-ਵਾਈਡ ਸਾਇੰਸ ਫੇਅਰ ‘ਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ 390 ਨੌਜਵਾਨ 344 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ। ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ‘ਚੋਂ ਗੁਰਨੂਰ ਦਾ “ਈਜਨਪਲਸ” ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਖੋਜਾਂ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਰਵੋੱਚ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

ਗੁਰਨੂਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ – ਮਿਹਨਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਬਣ ਗਈ।

ਅੱਜ 17 ਸਾਲਾ ਗੁਰਨੂਰ ਕੌਰ ਸਿਰਫ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਉਮਰ ਛੋਟੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਸਵਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।