ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕ ‘ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ!

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਸਵੀਰ

ਜਿਸ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅੱਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਨਤੀਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਧੀਆਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ‘ਦੀਵਾਰਾਂ’ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ‘ਉਮੀਦਾਂ’ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (PSEB) ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਐਲਾਨੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਸੂਬਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮਾਨਸਾ ਦੀ ਸੁਪਨੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 500 ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੇ 500 ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ‘ਪੂਰਨਤਾ’ (Perfection) ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਸੁਹਾਨੀ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵਾਂਸ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਰਲੇ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਚਮਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਹੈ।

ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ!

ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਟ-ਭੱਠੇ ‘ਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟਾਈਲਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੇ ਮੈਰਿਟ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਮਹਿਲ ਨਹੀਂ, ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਮੇਰਿਟ ਲਿਸਟ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਟਾਪ 20 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 19 ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਧੀਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਨੇ 600 ਵਿੱਚੋਂ 600 ਅੰਕ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਜਪਨੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਜਸ਼ਨਦੀਪ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧੀਆਂ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ 10ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਾਸ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਜੀਦਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ (Focused) ਹਨ।

‘ਸਿੱਖਿਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ’ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ

ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ‘ਸਿੱਖਿਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ’ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਆਫ ਐਮੀਨੈਂਸ ਨੇ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟਾਪਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 50,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਗਦੀ ਇਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੇਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਹੁਲਾਰਾ ਹੈ।

ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਥੋਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਮੇਰਿਟ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਡਾਣ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਫ਼ਰ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਪਰ ਬੱਚੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਖੁਦ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

IELTS ਅਤੇ Migration ਦੇ ਦੌਰ ‘ਚ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ (IELTS ਅਤੇ Migration) ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਧੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਆਈ.ਏ.ਐਸ. (IAS) ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਕੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਧੀ ਮੇਰਿਟ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਵਾਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦਸ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਬਲ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉੰਨੇ ਹੀ ਮੌਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿੰਨੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਨੇ?

ਭਾਵੇਂ ਸਕੂਲੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਧੀਆਂ ਕਮਾਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਬਲ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉੰਨੇ ਹੀ ਮੌਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੰਮਕਾਜੀ ਮਾਹੌਲ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭੀਖ ਨਹੀਂ ਮੰਗਣਗੀਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੌਕੇ ਖੁਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੀਆਂ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੈਰਿਟ ਲਿਸਟਾਂ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਪੱਖਪਾਤ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਟ-ਭੱਠੇ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੀ ਧੀ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਉਹ ਸੂਬੇ ਦੇ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।