ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਹਿਨੂਰ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਗਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਸੰਪਤੀ, ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੀਰਾ 1849 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ – ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸਨ – ਆਪਣੇ ਰਾਜ, ਆਪਣੀ ਪਰਜਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੋਹਿਨੂਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਆਚੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਮੈਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੈ – ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੋ ਕਦੇ ਸੁਣਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਹਿੰਮਤ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭ ਰੱਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਘੜਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ – ਅਕਸਰ ਵੱਡੇ ਨਿੱਜੀ ਜੋਖਮ ਲੈ ਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲਈ ਤਾਂਘ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਭੁੱਖ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਨਬਜ਼ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ‘ਦ ਰਾਇਲ ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੀਸਟ’ ਇੱਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ – ਅਣਗੌਲੇ, ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਕਦੇ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ – ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਮਿਲ ਸਕੇ ਜਿਥੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਖੜ੍ਹਾ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹਰ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ – ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਿੰਮਤ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਅਣਕਹੀ ਹੋਵੇ, ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਕਾਰਜ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਕਾਰਨਾਮੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਹ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਨੂੰ ਅਜਿੱਤ ਬਣਾਇਆ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਕੋਹਿਨੂਰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਜ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਤਲੇਆਮ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੇਹਰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ, ਕੇਹਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਦਲੇਰਾਨਾ ਭੱਜ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਜੋਖਮ ਸਨ, ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕੇਹਰ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਡਕੈਤੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋ ਵਾਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ – ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ 15ਵੇਂ ਡਰਾਫਟ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜਦੋਂ ਕੇਹਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਕੈਤੀ ਦੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕੀ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਬਲਬੀਰ ਨੂੰ ਡਕੈਤੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗਾ? ਕੀ ਵਰਮਾ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ? ਉਹ ਸਵਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅੱਜ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਖਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਖਰੀ ਪੰਨੇ ‘ਤੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪੰਨਾ 242 ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਕੋਡ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨ। ਇਹ ਈਮੇਲ ਸਿੱਧਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਹਿਨੂਰ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸਰਕਾਰ-ਤੋਂ-ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਹੁਣ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ, ਕਲਿਕ ਕਰੋ
Leave a Comment