“ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਕਰਿਓ”: ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਵੀਡੀਓ ਨੇ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ’ਚ ਲਿਆਂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ‘ਡੰਕੀ ਰੂਟ’

ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਅਤੇ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ—ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ‘ਡੰਕੀ ਰੂਟ’ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ

ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ 33 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਡੰਕੀ ਰੂਟ’ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਿਸਤਰੇ ’ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਖੁਦ ਮੈਕਸੀਕੋ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 13 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੈਮਰਾ ਚਲਾ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।

ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਵੀਡੀਓ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਦੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਜ਼ਰੂਰ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬਚਤ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਏਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ‘ਡੰਕੀ ਰੂਟ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

‘ਡੰਕੀ ਰੂਟ’ ਕੋਈ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ

‘ਡੰਕੀ ਰੂਟ’ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੜਕ ਜਾਂ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਰ-ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕਈ ਵਾਰ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਏਜੰਟਾਂ, ਵੀਜ਼ਾ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਪਨਾਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਡੈਰੀਅਨ ਗੈਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੜਕ ਰਹਿਤ, ਘਣਾ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੁੱਟ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗਿਰੋਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਤਿਆਂ ’ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਲਿੱਪ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਵੱਡੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਡੰਕੀ ਰੂਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ 44 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 9,492 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 1990 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹੋਈ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਅਧਿਐਨ ਅਧੀਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਕੁੱਲ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਲਗਭਗ 74 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 13.34 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਇਸ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਈ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਰਹੇ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਕਸਰ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਡੰਕੀ ਰੂਟ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਲਈ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਏਜੰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਕਮ 30-40 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲਵਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੇ 10 ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਪੋਰਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਕਸਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਬਚਤ, ਕਰਜ਼ਾ ਜਾਂ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਥਾਂ ਡਿਟੈਂਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਜਾਂ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੋਝ—ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ।

ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਦਿਖਾਇਆ

ਡੰਕੀ ਰੂਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਬੰਧਕ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਦੋ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੈਰ-ਨਿਯਮਿਤ ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਕੋਲ ਨਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੱਕ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ। ਇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਏਜੰਟ ਪੈਸਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਜ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ ਵੀ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤਿਆਂ ’ਤੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ।

ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਰਜ਼ੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨ ਡਿਪੋਰਟ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਫ਼ਰ ਤਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ। ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਰਕਮ ਵਾਪਸ ਮਿਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਮੁੜ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਇਹ ਰਸਤਾ ਕਿਉਂ ਚੁਣਦੇ ਹਨ?

ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਵਾਲ ਹੈ।

ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡੰਕੀ ਰੂਟ ਨਹੀਂ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਸਥਾਨਕ ਆਮਦਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਹੁਨਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਛਵੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਰਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਹਤਰ ਆਮਦਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਮੰਗ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਹ ਏਜੰਟ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਬਜਾਏ “ਪੱਕਾ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ” ਵਰਗੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ—ਪਹਿਲਾਂ ਏਜੰਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ

ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਏਜੰਟਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਏਜੰਟ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ eMigrate ਪੋਰਟਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸੂਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੀਸ ’ਤੇ ਵੀ ਸੀਮਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਰਿਕਰੂਟਿੰਗ ਏਜੰਟ ਵੱਲੋਂ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੀਸ 45 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 20,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਡੰਕੀ ਰੂਟ ਲਈ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਜਾਂ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ 33 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ਆਈ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਸ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਡੰਕੀ ਰੂਟ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇਹ ਜੋਖ਼ਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਗਲਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਏਜੰਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੌਕਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਫ਼ਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ।