ਫਿਲੌਰਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲਿੰਗ ਤੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਤੱਕ, 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਨੇ ਬਦਲੀ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਏ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਸਰਹੱਦਾਂ ’ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੰਗ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ ਜੋ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।

ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਏ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ ਬਾਈ ਸਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਫਿਲੌਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲਿੰਗ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੁਖ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਗੋਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਪਲਿੰਟਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਾਂਹ ਬਚਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਫੌਜੀ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੇਵਾ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।

ਫੌਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ 1965 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ

ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। 1962 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ ਨੇ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਫੰਡ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਸੇ ਸੋਚ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਜੁਆਇਨ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਅਸਲ ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਗਏ।

1965 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ 5/9 ਗੋਰਖਾ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਲੌਰਾ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਜੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਤਾਂ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘਦੀਆਂ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ।

ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ

ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ੈਲਿੰਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਯਾਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇ।

ਇਹੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਵੀ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ। ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘਰ ਖਾਲੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਬੰਦ ਘਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ’ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਜੰਗ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਫਿਲੌਰਾ ਦੀ ਉਹ ਰਾਤ

ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਉਹ ਰਾਤ ਬਣੀ, ਜਦੋਂ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਪਲਟਨ ਆਰਮਰਡ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਵਾਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੈਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਗੋਲੇ ਦਾ ਸਪਲਿੰਟਰ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਸੱਟ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਸੀ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਖੂਨ ਵਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕੇ।

ਜਦੋਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੁਝ ਘੱਟ ਹੋਈ ਤਾਂ ਆਰਮਡ ਕੋਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਟੈਂਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਬਾਂਹ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਤ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਕਿ ਬਾਂਹ ਨਾ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਗੈਂਗਰੀਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਬਾਂਹ ਕੱਟਣੀ ਪਈ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਫੌਜੀ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਰੁਕੀ ਨਹੀਂ।

ਬਦਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ

ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਆਰਮੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਚਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਅਤੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲਈ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਆਰਮੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਨਵੀਂ ਰੁਟੀਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਰ ਵੀ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਖ਼ਾਸ ਰਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਟ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ।

ਪੰਜਾਬ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਸਮਾਂ

ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ 1965 ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚਾਲੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਲਈ ਡੂੰਘਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ। ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਮਦਦ ਇਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਗਏ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਸਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

1965 ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੁਕੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਨਵੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਢੰਗ ਬਣਿਆ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਉਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 1965 ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਸਰਹੱਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਥ, ਜੰਗ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਉਹ ਯਾਦ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੋੜ। ਅਤੇ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਏ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹਨ।