ਠੰਢ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕ ਤਾਂ ਮੋਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਿਸਾਨ ਗਰਮੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਠੰਢ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਗਰਮਾਹਟ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਚੇਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਰੌਣਕ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਘਾਟੇ ਵਾਧੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਗਰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਕੋਰਾ ਜਾਂ ਪਾਲਾ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੌਲੀ (Slow) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਝੜੀ ਫਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਪੱਤੇ ਝਾੜ ਕੇ ਸੁਪਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸਦਾ-ਬਹਾਰ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਝੁਲਸਣ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਝਾੜ ਲੈਣ ਲਈ ਕੋਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ, ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ, ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਫਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਕੋਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ

ਕੋਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਬ, ਲੀਚੀ, ਪਪੀਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਬੂਟੇ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਰਾਲੀ, ਸਰਕੰਡੇ ਜਾਂ ਕਮਾਦ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੁੱਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਧੁੱਪ ਬੂਟੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
ਕੋਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਹਲਕੀ ਸਿੰਚਾਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਗ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਹਵਾ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਵਾੜ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੈਵਿਕ ਮਲਚ ਵਿਛਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਫਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲੀ-ਸੜੀ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ, ਆੜੂ, ਅਲੂਚਾ ਅਤੇ ਲੀਚੀ ਵਰਗੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਗਲ ਸੁਪਰਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ ਮਿਊਰੇਟ ਆਫ਼ ਪੋਟਾਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਦ ਬੂਟੇ ਦੇ ਤਣੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਛੱਤਰੀ ਹੇਠਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬੂਟੇ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਰਖ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਅ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ, ਆੜੂ, ਅਲੂਚਾ, ਅੰਜੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗੂਰ ਵਰਗੇ ਪੱਤਝੜੀ ਫਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਾਗ਼ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਚੋਣ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਖ, ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਟੋਏ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੂਟੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੂਟੇ ਮਿਲ ਸਕਣ।
ਪੱਤਝੜੀ ਫਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੱਤੇ ਝਾੜ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆੜੂ, ਅਲੂਚਾ, ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗੂਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੀਆਂ, ਰੋਗੀ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੱਟ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੂਟੇ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸੁਚਾਰੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਟ-ਛਾਂਟ ਦਾ ਢੰਗ ਫ਼ਸਲ ਅਤੇ ਕਿਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਅਮਰੂਦ, ਮਾਲਟਾ ਅਤੇ ਗਰੇਪਫਰੂਟ ਦੇ ਫਲ ਪੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਪੱਕਣ ਦੀ ਸਹੀ ਅਵਸਥਾ ’ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬੇਰ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹਲਕਾ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋ। ਬੇਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਧੂੜੇ ਰੋਗ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਸ਼ੁਦਾ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ।
ਅੰਬ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਦੈਲੀ ਕੀੜੇ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਕੀੜੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਤਣੇ ਰਾਹੀਂ ਬੂਟੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤਣੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਉੱਚਾਈ ’ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਤਿਲਕਵੀਂ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨੂ, ਮਾਲਟਾ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਵਰਗੇ ਨਿੰਬੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਹੜ ਰੋਗ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸੁੱਕਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਸ਼ੁਦਾ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਲੇਬਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ

ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਟਮਾਟਰ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੋਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਨੀਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕੰਡੇ ਜਾਂ ਪੋਲੀਥੀਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲਣ ’ਤੇ ਢੱਕਣ ਹਟਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਢੱਕ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਹਲਕੀ ਗੋਡੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੋ।

ਮੂਲੀ, ਸ਼ਲਗਮ ਅਤੇ ਗਾਜਰ ਦੀਆਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਭੀ ਦਾ ਬੀਜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ, ਠੋਸ ਅਤੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁੱਟ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੂਲੀ, ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਸ਼ਲਗਮ ਦੇ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਸਹੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਚੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੱਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪੱਕਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ ਆਲੂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਨ ਸਮੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਪੱਕਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਛੇਤੇ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ’ਤੇ ਖੇਤ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਵਾਓ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਸ਼ੁਦਾ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਦਵਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਬਗੀਚੀ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੱਡੇ, ਗੁੰਦਵੇਂ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ। ਵੱਖਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਲਦਾਉਦੀ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤੋੜਦੇ ਰਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੂਟੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲੇ।
ਗਲੈਡੀਉਲਸ ਦੇ ਬੂਟੇ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਸ਼ੁਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਿੱਟੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਪਿਉਂਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ। ਚੰਗੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਗੁਲਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਰੂਟਸਟਾਕ ਉੱਤੇ ਟੀ-ਬਡਿੰਗ ਵਿਧੀ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਰੋਟਨ, ਡਾਈਫਨਬੇਚੀਆ ਅਤੇ ਪਾਮ ਵਰਗੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਜਾਵਟੀ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਛਾਂਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖੋ। ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਅਨ ਦੀ ਹਲਕੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੋ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।
ਖੁੰਬਾਂ ਅਤੇ ਢੀਂਗਰੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ

ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਟਨ ਖੁੰਬ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖੁੰਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਤੁੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਫ਼-ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕਰਕੇ ਢੁੱਕਵੀਂ ਪੈਕਿੰਗ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਮੰਡੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਓ। ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਕੰਪੋਸਟ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁੰਬ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਰੋਗਾਣੂ-ਮੁਕਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਢੀਂਗਰੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤੁੜਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਧ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪੋਲੀਥੀਨ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਪਾਨ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਪਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੱਸਦੇ ਚੱਲੀਏ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਧੰਦਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸਕਿੱਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫਲਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਖੁੰਬ ਉਤਪਾਦਨ, ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਫਲਾਂ-ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਬੰਧੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕੋਰਸ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਕੋਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ, ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ, ਕਾਂਟ-ਛਾਂਟ, ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਪਨੀਰੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਖੁੰਬਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤੁੜਾਈ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਵੀ ਚੰਗੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ।



Leave a Comment