ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਪੈਰੋ’: ਭਾਰਤੀ ਟੈਂਕ ਜੰਗ ਦਾ ਨਿਡਰ ਜਰਨੈਲ

ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਰਹੀ ਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਸਨ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ‘Sparrow’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਵੇਂ ਜਾਂਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੀਰਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ “ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ” (MVC & Bar) ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਫ਼ਰ

ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1911 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਜੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ ਉਹ ਆਰਮੀ ਕੈਡੇਟ ਕਾਲਜ (ਨੌਗਾਂਵ) ਰਾਹੀਂ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1938 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ‘7 Light Cavalry’ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਸ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੈਰੋ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ “Sparrow” ਉਪਨਾਮ ਜੁੜਨ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “I am a Little Sparrow” ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਨਾਲ ਜ਼ਬਾਨੀ ਸੁਣਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲੇ ਇਸ ਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।

Kashmir Operations: ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947-48 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੈਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝਾਂਗੜ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 11,575 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ (Zoji La Pass) ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕਈ ਹਮਲੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਕੇ. ਐੱਸ. ਥਿਮੱਈਆ ਨੇ ਇੱਥੇ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ 7 ਲਾਈਟ ਕੈਵਲਰੀ ਦੇ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫ਼ਸਰ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੈਰੋ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਫੌਜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਟੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਰਨਲ ਸਪੈਰੋ ਨੇ ਪੂਰੀ ਗੁਪਤਤਾ ਨਾਲ Stuart Tanks ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ (dismantled) ਤਰਪਾਲਾਂ ਹੇਠ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਬਾਲਟਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

1 ਨਵੰਬਰ 1948 ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਵਿਚਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਂਕਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਸ ਸਫ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਕਾਰਗਿਲ ਅਤੇ ਲੇਹ-ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਹਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਫਿਲੌਰਾ ਅਤੇ ਪਗੋਵਾਲ ਦੀ ਜੰਗ: ਦੂਜਾ ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ

ਸਾਲ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਪੈਰੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ 1st ਆਰਮਰਡ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿਆਲਕੋਟ-ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਣੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੈਟਨ ਟੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ 6 ਆਰਮਰਡ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਨਰਲ ਸਪੈਰੋ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੇ ਫਿਲੌਰਾ ਅਤੇ ਪਗੋਵਾਲ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਟੈਂਕ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ:

• ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੰਗ: 11 ਸਤੰਬਰ 1965 ਨੂੰ ਫਿਲੌਰਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਟੈਂਕ ਜੰਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਂਕਾਂ ਦਾ ਕਬਰਸਤਾਨ: ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ 69 ਟੈਂਕ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 9 ਟੈਂਕਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।
• ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਮੋਹਰੀ ਅਗਵਾਈ: ਜਨਰਲ ਸਪੈਰੋ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਖ਼ੁਦ ਅਗਲੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ ਤਾਂ ਜੋ ਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਬੁਲੰਦ ਰਹੇ। 16 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੇ ਫਿਲੌਰਾ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

ਜਨਰਲ ਸਪੈਰੋ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਹੁਨਰ, ਹੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਸਦਕਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “Bar to MVC” ਦੇ ਕੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇਸ ਸਰਵਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ।

ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਮਗਰੋਂ ਸਿਆਸੀ ਸਫ਼ਰ

26 ਸਤੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਰਲ ਸਪੈਰੋ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 1980 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ (+4 ਹੈਂਡੀਕੈਪ) ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ‘ਜਨਰਲ ਸਪੈਰੋ ਪੋਲੋ ਕੱਪ’ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ

ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਪੈਰੋ’ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ:

1. ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਮਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਬਿੰਨੀ’ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ 7 ਲਾਈਟ ਕੈਵਲਰੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1971 ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ‘ਵੀਰ ਚੱਕਰ’ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ।
2. ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਤਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਮੌਨ’ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ: ਉਹ ‘ਦੱਕਨ ਹਾਰਸ’ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਮਕਰਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।

ਯਾਦ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ

ਮਈ 1994 ਵਿੱਚ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਪੈਰੋ’ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੱਕ ਟੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਅਸੰਭਵ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ।