ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ: ‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ ਕਿਵੇਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ

65 ਸਾਲਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਲਈ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਦੌੜਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੌੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ 14 ਸਾਲਾ ਪੋਤਾ ਜੌਬਨਪ੍ਰੀਤ ਵੀ ਉਸੇ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸਲਾਮਤਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ-2026’ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਖੱਸਣ ਵਿਖੇ 61-70 ਸਾਲ ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਜੌਬਨਪ੍ਰੀਤ 60 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸਕੂਲ ਸਮੇਂ ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹ ’ਤੇ ਲੈ ਗਈ।

ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੜ ਦੌੜ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੌੜੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੌੜੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਕਾਇਦਾ ਉਮਰ ਵਰਗ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ ਵਿੱਚ 41-50, 51-60, 61-70 ਅਤੇ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। 2026 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-14 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਤੱਕ ਦੇ ਨੌਂ ਉਮਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਕਸਰ ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਹੌਸਲਾ-ਅਫਜ਼ਾਈ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੌੜ, ਤੇ ਦੋ ਤਗਮੇ

ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ 72 ਸਾਲਾ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਤਗਮੇ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ।

ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨਗਰ, ਰੋਪੜ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਚਾਹਲ ਨੇ ‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ-2026’ ਦੇ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 800 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਦਕਿ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 800 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਅਤੇ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਿੰਟ ਚਾਰ ਸਕਿੰਟ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਚਾਹਲ ਫੂਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਐਫਸੀਆਈ) ਵਿੱਚ ਅਕਾਊਂਟਸ ਮੈਨੇਜਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।

ਚਾਹਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰਨ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।

ਚਾਹਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ ਵਰਗ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਦੌੜਾਕ ਨੂੰ ਜੇ 20 ਜਾਂ 30 ਸਾਲ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਵਰਗ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਗਮੇ ਲਈ ਦੌੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਾਲ ਸੀਨੀਅਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ ਵਿੱਚ ਵੈਟਰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਨਕਦ ਇਨਾਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ 12 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ

ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋ ਵਿਲੱਖਣ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕੁਝ ਵੱਡੀ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 41-50, 51-60, 61-70 ਅਤੇ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।

ਇਹ ਉਮਰ ਵਰਗ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੰਡਰ-14, ਅੰਡਰ-17, ਅੰਡਰ-21, 21-30, 31-40, 41-50, 51-60, 61-70 ਅਤੇ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਲਾਕ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ ਵਰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਤਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬਜ਼ੁਰਗ ਖਿਡਾਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਉਤਰੇ

ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਇਹ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਇਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

ਨਵੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੀ 100 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਇਸੇ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੀ 400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਇਕੱਲੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵੈਟਰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਰਗ ਜਾਰੀ ਹਨ।

ਜਿੱਥੇ ਉਮਰ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਖੇਡ ਮੰਚ ’ਤੇ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮੁਕਾਬਲੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ 153 ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 38 ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾ-ਸਪੋਰਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਰਗ ਅੰਡਰ-14 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੱਕ ਹਨ।

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਜੌਬਨਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀਗਤ ਜੋੜ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਾਦੀ 200 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਅਤੇ ਪੋਤਾ 60 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ। ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਖੇਡ ਮੰਚ ’ਤੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀ।

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਖ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੇਡਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕੋ ਮੰਚ ’ਤੇ ਬੱਚਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਸਕਣ ਤਾਂ ਖੇਡ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ?

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਹੈ—ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੁਟੀਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਾਂ ਸੈਰ ਰਾਹੀਂ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ, ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਮੰਚ ਹੋਵੇ।

‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਹੱਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ।

ਪਰ ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

61 ਸਾਲ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ 20 ਸਾਲ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। 72 ਸਾਲ ਦੇ ਦੌੜਾਕ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਦਾਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ।

ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਉਮਰ ਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਦੀ ਦੌੜ ਸਿਰਫ਼ 200 ਮੀਟਰ ਨਹੀਂ

ਸਲਾਮਤਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆਈਏ ਤਾਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ।

ਉਹ ਕਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੌੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ।

ਫਿਰ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ਦੌੜੀ।

ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਉਮਰ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਗਮੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ‘ਖੇਡਾਂ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ’ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ—ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਕੂਲ, ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕੌਰ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਅਤੇ 41-50, 51-60, 61-70 ਤੇ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਰਹੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ।

ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਮਰ ਹੁਣ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।