18 ਮਈ 1978 ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਿਆ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੂਰਬੀਰਾਂ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਹਰੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਸਨ, ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ। ਉਹ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ‘ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ’ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਦਕ, ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਰਹੇ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੇਮਿਸਾਲ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬੇ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕੁੱਦ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਹਾਨ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਗ਼ਦਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਯੋਧੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤਾਪਲਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੂਤਰਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ।
22 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸੀਹੇ!
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਲੇਖੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਣੇ ਪਏ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ 22 ਵਰ੍ਹੇ ਲਾਹੌਰ, ਮਿੰਟਗੁੰਮਰੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ), ਹਜ਼ਾਰੀ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਗ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੋੜਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਕਦੇ ਮੱਧਮ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।
ਕੈਦ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮਹਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਾਬਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਆਏ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸੀਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਬੈਠ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭੁੱਖ-ਹੜਤਾਲਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਵਿਉਂਤਾਂ ਘੜਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਘਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰੀ
ਗ਼ਦਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਟੱਲ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਿਸਾਲ ਉਦੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੋਲ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸਮੇਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ (ਮੁਆਫ਼ੀਨਾਮਾ) ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇਣ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਡੋਲ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਆਕੀ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਉਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਆਪਣੀ ਗੁਪਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, “ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ (ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ) ਉੱਪਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਅ-ਉਮਰ (ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ) ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਉਸ ਉੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਸਿਦਕ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵੀ ਛੋਟੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ 17 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਕੁਰਕ ਕਰ ਲਈ…
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਵੀ ਤਾਰੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਲਾਹੌਰ ਬਾਗ਼ ਬਗਾਵਤ ਕੇਸ’ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ 17 ਏਕੜ ਉਪਜਾਉ ਜ਼ਮੀਨ ਕੁਰਕ (ਜ਼ਬਤ) ਕਰ ਲਈ। ਜ਼ਮੀਨ ਖੁੱਸ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਸਾਧਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਦਿੱਕਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਹਰਾਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਲਾਰੇ
ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਈਆਂ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਫੜੀ। 18 ਮਈ 1978 ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਰੜ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆ ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ‘ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ’ ਤਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜਹਾਨੋਂ ਗਿਆਂ 6 ਦਹਾਕਿਆਂ (ਲਗਭਗ 48 ਸਾਲ) ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਰਹੂਮ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 5 ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆ ਫੇਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਕੁਰਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 17 ਏਕੜ ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦੇ ਮਹਿਜ਼ ਸਿਆਸੀ ਲਾਰੇ ਹੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਲਾਰੇ ਅਤੇ ਵਾਅਦੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਵਿਛਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ।
48ਵੀਂ ਬਰਸੀ ‘ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ
ਇਸ ਵਾਰ 18 ਮਈ 2026 ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਘੰਟਾ ਘਰ ਵਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਗਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ, ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸਨੇਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ 48ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਜਿਥੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।
ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਸੰਘਿਆ ਵਰਗੇ ਯੋਧੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਤਰਸਣਾ ਪਵੇ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਇਹ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਬਰਸੀ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾਂ ਬੁੱਤ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਬਲਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਲ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਾਰ ਲੈਂਦਿਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੇਲੇ ਕੁਰਕ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
Leave a Comment