ਉਹ ਅਖੌਤੀ ਅਮਨਦੂਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ‘ਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ

ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਖੰਡ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੈਤਿਕ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਅਮਨਦੂਤ (Peacemaker) ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਲਈ ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਛਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ, ਜਨਰਲ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ, ਇੱਕ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਿਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਗਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਚੋਲੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ, ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਰਿਆਧ ਅਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਤੈਨਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸੇ ਰਾਤ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਰਤਾਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਣ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਿਰੇ, ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ।

9 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ, ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਜ਼ਬੀਹੁੱਲਾ ਮੁਜਾਹਿਦ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੋਸਤ, ਕੁਨਾਰ ਅਤੇ ਪਕਤਿਕਾ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 13 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 14 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਰੇ ਗਏ 13 ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਬੱਚੇ, 1 ਔਰਤ ਅਤੇ 1 ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਬੰਬ ਡਿੱਗੇ, ਬੱਚੇ ਮਰ ਗਏ, ਪਰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ।

ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਟਰਨ ਹੈ – ਕਰੂਰ, ਬੇਰਹਿਮ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪੁਰਾਣਾ।

ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਜੰਗ ਦਾ ਦੌਰ

ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਦੌਰ 22 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੰਗਰਹਾਰ ਅਤੇ ਪਕਤਿਕਾ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (TTP) ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ-ਖੁਰਾਸਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ (ISKP) ਦੇ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ “ਖੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਚੋਣਵੇਂ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ” ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਘਰਾਂ, ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਸ਼ਨ (UNAMA), ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 13 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਤੋਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ‘ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗ਼ਜ਼ਬ ਲਿਲ ਹੱਕ’ (ਸੱਚ ਲਈ ਗੁੱਸਾ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮਕਰਨ ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਵਜੋਂ,ਇੱਕ ਜ਼ਾਲਮ ਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, UNAMA ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ 26 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਹੀ, ਅਫ਼ਗਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ 75 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 193 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ‘ਓਮਾਰ ਅਡਿਕਸ਼ਨ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ’ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੇ 400 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਦੱਸ ਕੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਹਰ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੂਚਨਾ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ। ਪਰ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਪੁਸ਼ਟੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ AP ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ, ਇਸ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੀ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸੁੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਹੈਰਾਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਅਮਨਦੂਤ ਹੋਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ

ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਉਲਟ, ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਫਰਵਰੀ 2026 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਇਰਾਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਆਇਆ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਖੇਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਨਰਲ ਮੁਨੀਰ ਨੇ ਤਹਿਰਾਨ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਰਾਨੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਲਾਲ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਟਰੰਪ ਨੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕੀ ਜਲ ਸੈਨਾਦੇ ਐਸਕਾਰਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ‘ਟਰੂਥ ਸੋਸ਼ਲ’ ‘ਤੇ ‘ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ’ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਭਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ “ਪਰਮਾਣੂ ਮੋਰਚੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ” ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ਾਵਾਦ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਹ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਝੰਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ – ਇਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਸੰਗਤ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ, ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੋ, ਆਓ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਣ ਦੇਈਏ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਵਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਮ ਦੇ ਯੋਗ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਬੈਟਰੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਵਾਈ ਦਬਦਬੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹੀ ਇਸ ਪਾਖੰਡ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੰਗ ਲੜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਗਿਰਾਵਟ

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਤੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨੀਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਫੌਜੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਣਨੀਤਕ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਹੈ। ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ F-16, JF-17 ਥੰਡਰ ਜੈੱਟ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ‘ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਗੇਗਾ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਖੋਸਤ ਅਤੇ ਕੁਨਾਰ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰੀ, ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੋ ਗ਼ਲਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗ਼ਲਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ “ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ” ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ “ਖੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਚੋਣਵੇਂ ਕਾਰਜ” ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ “ਸੱਚਾਈ ਲਈ ਗੁੱਸਾ” ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਹੈ – ਯੋਜਨਾਬੱਧ, ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਰਕ ਦੇ ਪਰਦੇ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰੀਖਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦਲੀਲ, ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੈ: TTP ਅਤੇ ISKP ਦੁਆਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ‘ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਅਸੰਭਵ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। TTP ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਮਸਜਿਦ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 31 ਸ਼ੀਆ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਅੱਤਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਖ਼ੂਨੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿੱਤ ਹੈ।

ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਜੋ ਤਰੀਕਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਹਵਾਈ ਬੰਬਾਰੀ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ 11 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਇਹ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹਿਕ ਸਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਵਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਮੂਹਿਕ ਸਜ਼ਾ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਹੈ- ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਭੜਕਾਹਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ।

ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਵਾਲ

ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭਲੇ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਤਹਿਰਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਇਹੀ ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਆਧਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।

ਅਫਗਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹਰ ਬੰਬ ਉਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰਾਤ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਖੋਸਤ ਅਤੇ ਪਕਤਿਕਾ ‘ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਹਿਰਾਨ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਢਾਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਜ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਦੋਵਾਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਵੰਡ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਬੂਤਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਅੰਦਰੋਂ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਖੋਸਤ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੈਰਵੀ (Lobby) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਅਸਲੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।

ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਕੂਟਨੀਤਕ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦੋਹਰੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਹ ਇੱਕੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਫ਼ੌਜੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੈ।

ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਕੋਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚਾਂ ‘ਤੇ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਹਰ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਲਈ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜ ਬੰਬਾਰਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਮਨਦੂਤ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਉੱਚ ਮੇਜ਼ ‘ਤੇ ਸੀਟ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੁਸਲਿਮ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੁਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੱਪੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਨਦੂਤ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ 11 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ।

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।