ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮਰਦ ਰੋਂਦੇ ਨਹੀਂ” ਜਾਂ “ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ”
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਿਲਕਾਰੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਵਧਾਈਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਮਾਂ ਲਈ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਜਾਇਜ਼ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਸੁਖਦ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ, ਘਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਜੀਅ ਯਾਨੀ ‘ਪਿਤਾ’ ਅਕਸਰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਅਣਦੇਖੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਣ ਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਢਾਲ ਬਣ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਫਾਦਰਜ਼ ਡੇਅ 2026 ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜ ਨੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਚੁੱਪ ਹਕੀਕਤ ‘ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਘੜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਉਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ?
ਇਹ ਹਾਲੀਆ ਅਧਿਐਨ ਸਾਲ 2022-23 ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਵੱਕਾਰੀ ‘ਓਹਾਇਓ ਫਾਦਰਹੁੱਡ ਸਰਵੇ’ (Ohio Fatherhood Survey) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ 4,290 ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ।
ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾਜਨਕ
ਲਗਭਗ 6.6 ਫੀਸਦੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ (ਅਵਸਾਦ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਪਾਏ ਗਏ। 11 ਫੀਸਦੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਚਿੰਤਾ (Anxiety) ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ। ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ 54 ਫੀਸਦੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸਮੇਤ ਛੁੱਟੀ (Paid Parental Leave) ਮਿਲੀ। 22 ਫੀਸਦੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ (Unpaid Leave) ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਰਿਹਾ ਕਿ 15 ਫੀਸਦੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੀ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।
ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੇਂ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸਮੇਤ ਛੁੱਟੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਗਏ।
ਸਮਾਜਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਘਰਸ਼
ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੀਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਖ਼ਰਚੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਦਾ ਬੋਝ ਅਚਾਨਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿਤਾ ਆਮਦਨ ਘਟਣ ਦੇ ਡਰ, ਨੌਕਰੀ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦੇ ਭੈਅ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਡਰ। ਇਹ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ “ਪ੍ਰੋਵਾਈਡਰ” ਅਤੇ “ਸਖ਼ਤ ਜਾਨ” ਵਜੋਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮਰਦ ਰੋਂਦੇ ਨਹੀਂ” ਜਾਂ “ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ”। ਇਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਕਾਰਨ, ਨਵੇਂ ਪਿਤਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਪੁਰਸ਼ ਬਾਹਰੋਂ ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਨੀਂਦ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਪਿਸ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਾਕਾਮੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਦੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਇਕੱਲਾਪਣ, ਡਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਕਸਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਦੇਖਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ ਕਿ “ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ?”
ਇਸ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯਥੇਸ਼ਟ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸਮੇਤ ਛੁੱਟੀਆਂ (Paid Paternity Leave) ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੁਧਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਤਾ-ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਇੱਕ ਅਣਸੁਣੀ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲੋੜ
ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਪੈਟਰਨਿਟੀ ਲੀਵ’ (ਪਿਤਾ ਬਣਨ ‘ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਛੁੱਟੀ) ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿਤਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਦਿਹਾੜੀ ‘ਤੇ ਪਰਤਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਗਲੋਬਲ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿਗੜਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ।
ਸਵਾਲ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹਨ…
ਫਾਦਰਜ਼ ਡੇਅ 2026 ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਕੇ ਰਸਮੀ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕੇ? ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਾਜ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ… ਪਰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅਣਗੌਲੇ ਦਰਦ ‘ਤੇ ਚੁੱਪ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
Leave a Comment