ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ‘ਚ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਯੋਗ?

ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਿਆ ‘ਯੋਗ’

ਯੋਗ ਸਾਡੀ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਤਨ ਤਹਿਜੀਬ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਹਿਲਜੁਲ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਤਨ ਨੂੰ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਚੈਨ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਅਤੇ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।

ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਰੋੜਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਗ ਆਸਣਾਂ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਯੁਜ’ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਜੋੜਨਾ’ ਜਾਂ ‘ਇੱਕਮਿੱਕ ਕਰਨਾ’। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਚੇਤਨਾ (ਆਤਮਾ) ਦਾ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਚੇਤਨਾ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਵਿਵਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜਾ ਸੰਤੁਲਨ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਪਤੰਜਲੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੋਢੀ ਯਾਨੀ ਸੂਤਰਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਯੋਗ ਸੂਤਰ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਿਖਰੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਰਮ ਯੋਗ, ਭਗਤੀ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ ਯੋਗ, ਰਾਜ ਯੋਗ ਅਤੇ ਹਠ ਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕਰਮ ਯੋਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ। ਭਗਤੀ ਯੋਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮਾਰਗ। ਗਿਆਨ ਯੋਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ, ਬੁੱਧੀ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ। ਰਾਜ ਯੋਗ (ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ, ਮਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਬਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦਾ ਅੱਠ ਪੜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗ। ਹਠ ਯੋਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ, ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਸਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ।

ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਸਹੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨ

ਯੋਗ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹੀ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਵੇਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਪਾਰਕਾਂ ’ਚ, ਹਰੇ ਘਾਹ ’ਤੇ ਦਰੀ ਜਾਂ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਕਸੀਜਨ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਸੀਜਨ ਸਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਂ ਮੌਸਮ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹਵਾਦਾਰ ਕਮਰੇ ਜਾਂ ਛੱਤ ’ਤੇ ਦਰੀ ਵਿਛਾ ਕੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਸਥਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਹੈ।

ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ

ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯੋਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ (Immunity) ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਰਜ ਨਮਸਕਾਰ, ਤਾੜਆਸਨ, ਭੁਜੰਗਆਸਨ ਅਤੇ ਪਦਮਆਸਨ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ’ (ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਨੁਲੋਮ-ਵਿਲੋਮ, ਕਪਾਲਭਾਤੀ, ਭ੍ਰਾਮਰੀ ਆਦਿ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਸਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes), ਮੋਟਾਪਾ, ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ (Toxins) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਚਮਕ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨਸਿਕ ਲਾਭ! ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਸਟ੍ਰੈੱਸ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਸਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ ਇੱਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਯੋਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਚਿੰਤਾ, ਬੇਲੋੜਾ ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਧਿਆਨ’ (Meditation) ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ‘ਹੈਪੀ ਹਾਰਮੋਨਸ’ (Endorphins and Serotonin) ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਡ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਨਾਲ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ (Focus) ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਘਰ-ਘਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਭਰਮ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਤਿਆਗੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਕੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੋਗ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਦਕਾ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗ਼ਲਤ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਯੋਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੱਕ ਹਰ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲਾਭ ਲੈਣਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ‘ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ’ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਟਾਈਮ-ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਯੋਗਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦੇ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰੋਗੀ ਕਾਇਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ 30 ਤੋਂ 45 ਮਿੰਟ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਕੱਢਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਸੁਖ ਨਿਰੋਗੀ ਕਾਇਆ ਹੈ।

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਗ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਿਲੀ ਮਾਨਤਾ

ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਯੋਗ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਤਾਂ-ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ (UNO) ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਯੋਗ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਨੇ ਯੋਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ 21 ਜੂਨ ਨੂੰ ‘ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਗ ਦਿਵਸ’ (International Yoga Day) ਵਜੋਂ ਐਲਾਨਿਆ। 21 ਜੂਨ ਦਾ ਦਿਨ ਚੁਣਨ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਿਸਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ‘ਸਮਰ ਸੋਲਸਟਿਸ’ (Summer Solstice) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਸਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਐੱਨਓ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਯੋਗਾ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ‘ਚ ਮੀਲ ਦਾ ਪੱਥਰ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਯੋਗ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।