ਲਾਲ ਸੂਟ, ਲਾਲ ਚੂੜਾ, ਕੀਤਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪੂਰਾ…
ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ, ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ…
ਤੂੰ ਜੁੱਗ-ਜੁੱਗ ਜੀ ਸੋਹਣਿਆ, ਤੂੰ ਜੁੱਗ-ਜੁੱਗ ਜੀ…
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਅੱਜ ਦਿਨ ਹੈ ਆਇਆ!
ਲਾਲ ਸੂਟ, ਹੱਥਾਂ ’ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮਹਿੰਦੀ, ਖਣਕਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਸੁਹਾਗਣਾਂ… ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਉਡੀਕ! ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਰੌਣਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਲਗਵਾਉਣ ਦੀ ਚਹਿਲ-ਪਹਿਲ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਥਾਲੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਸੱਸ ਵੱਲੋਂ ਨੂੰਹ ਲਈ ਸਰਗੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ।
ਪਰ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਣ-ਸੰਵਰਨ ਜਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਬਦਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਕਈ ਜੋੜੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਹੈ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ?
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
‘ਕਰਵਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਘੜਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ‘ਚੌਥ’ ਦਾ ਸਬੰਧ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਗੀ ਖਾ ਕੇ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਤ ਨਿਰਜਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਸਰਗੀ ਤੋਂ ਚੰਨ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਤੱਕ—ਇੰਝ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਰਸਮਾਂ
ਸਰਗੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਗੀ ਖਾਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੱਸ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸਰਗੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਮਠਿਆਈਆਂ, ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ, ਮੱਠੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਸੱਸ-ਨੂੰਹ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲ, ਮੈਰੂਨ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਦੀ, ਚੂੜੀਆਂ, ਬਿੰਦੀ, ਸਿੰਦੂਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਰਵਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਕਥਾ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਰਵੇ, ਦੀਵੇ, ਫੁੱਲ, ਮਠਿਆਈਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਰਵਾ ਬਦਲਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ
ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕਰਵੇ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਇਨਾ ਜਾਂ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚੰਨ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦਾ ਪਾਰਣ
ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਨ ਨਿਕਲਣ ’ਤੇ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਛਲਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਿਲਚਸਪ ਤੱਥ
- ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਚੰਦਰ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਿਥੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕੋ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
- ਕਰਵੇ ਦਾ ਹੈ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਮਹੱਤਵ: ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਰਵਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਂਡਾ ਹੈ। ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੱਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ: ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚੰਨ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ: ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗੀ, ਪੂਜਾ, ਕਥਾ, ਕਰਵਾ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਬਾਇਨਾ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹੋਰ ਸਾਂਝਾ
ਅੱਜ ਕਈ ਜੋੜੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਤੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਹਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਣ ਨਾਲ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਸਿਰਦਰਦ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ। ਆਸਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲ ਸੂਟ, ਮਹਿੰਦੀ, ਚੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਰਵਾਇਤ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ।
ਚਾਹੇ ਸਰਗੀ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਹੋਵੇ, ਮਹਿੰਦੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਜਾਂ ਚੰਨ ਦੇ ਦੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ—ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਹਰ ਸਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯਾਦ ਜੋੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਰੌਣਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Leave a Comment