ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਂਡ: ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿੰਮਤ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਔਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਹਾਰ ਮੰਨਣੀ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅਣਥੱਕ ਜਜ਼ਬੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਸਦਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੀ ਹੈ।

ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ: ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਬਾਜ਼ਾਰ

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਦੁਕਾਨ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਮਾਰਟਫੋਨ, ਚੰਗੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਮਾਗ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਖਿੜਕੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜੀਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਘਰ ਬੈਠੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤੇ ਉੱਚੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।

ਘਰੇਲੂ ਰਸੋਈ ਤੋਂ 20 ਲੱਖ ਮਹੀਨਾ ਕਮਾਉਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 

ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘Kimmu’s Kitchen’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਬਿਲੋਨਾ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮੱਝਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇੰਨਾ ਵਧਿਆ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਰਡਰ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 4,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਿਓ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਭੇਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ। ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

300 ਰੁਪਏ ਤੋਂ 7,000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ: ‘Cremica’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੇਕਿੰਗ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਰਜਨੀ ਬੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 300 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਵਨ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਕੇਕ ਅਤੇ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ‘Cremica’ 7,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ Mrs. Bector’s Food Specialities Limited ਅੱਜ 23 ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ 64 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 550,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੀ ਹੈ। ‘Mrs. Bector’s Cremica’ ਅਤੇ ‘English Oven’ ਬ੍ਰੈਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ Burger King, Pizza Hut, Papa John’s, Indian Railways ਅਤੇ Defence Canteen ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਜਨੀ ਬੈਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਧਰਮਵੀਰ ਬੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮਰਥਕ ਸਨ।

ਪਟਿਆਲਾ ਸੁਸਾਇਟੀ: ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ 

ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਕਰੋਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਇਹ ਹੁਨਰ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੀਮਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਮਾਨ (ਪਟਿਆਲਾ) ਨੇ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਣਾਈ ਜੋ 1994 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 55,000 ਤੋਂ 65,000 ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 

ਇਹ Patiala Handicraft Workshop Cooperative Industrial Society Ltd. (PHWCS) ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਕਢਾਈ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਫੁਲਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸੁਸਾਇਟੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਦਕਾ ਇਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸ਼ੋਅਰੂਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਡਿਜੀਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਨਰ ਕਦੇ ਉਮਰ ਜਾਂ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਦਾ ਮੋਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਵੈ-ਮਾਣ ਵੱਲ ਵਧੇ ਇਹ ਕਦਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ।