Siva Singh

ਇੱਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ: ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਣਕਹੀ ਕਹਾਣੀ

ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲੰਮੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।

ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਜਦੋਂ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਵੱਸੇ ਇਸ ਪਰਵਾਸੀ ਲਈ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪਹੁੰਚੇ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਬੇਨਾਲਾ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਂਡੂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਦੇ ਸਨ। ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਗੱਡੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੀਫ ਹਿਲਜ਼ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਖੇਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। 16 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਸਿੱਖ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਪਹਿਲੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲੈਨ ਕੇਨਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਜੌਰਡਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ Siva Singh Benalla ਨੇ ਇਸ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। 18 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਬੇਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।

ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ 1896 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੁੰਮ-ਫਿਰ ਕੇ ਸਾਮਾਨ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਦ ਕੇ ਉਹ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਬਸਤੀਆਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੰਮੇ ਰਸਤੇ ਤੈਅ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਡੀ ਹੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣਦੀ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ, ਪੈਸੇ ਬਚਾਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰਕਮ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ। ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਏ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 1915 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬੇਨਾਲਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 320 ਏਕੜ ਦਾ ਖੇਤ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨ 422 ਏਕੜ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪਰ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਕਿਸਾਨ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੇਤ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇਕੱਠ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ ਰੀਫ ਹਿਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਖੰਡ ਪਾਠ

16 ਦਸੰਬਰ 1920 ਦਾ ਦਿਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੀਫ ਹਿਲਜ਼ ਸਥਿਤ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਸਿੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਬਰੀ, ਵੋਡੋਂਗਾ, ਚਿਲਟਰਨ, ਯਾਰਾਵੋਂਗਾ ਅਤੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਸਥਾਪਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਗਤ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਕਲਿਪਟਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਛੱਤਰੀਨੁਮਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਮੰਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਝੰਡੇ ਵੀ ਲਹਿਰਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਸਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਥਾਨਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੌਨ ਹਾਓਸ਼ਿਪ ਨੇ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਅੱਜ ਮੈਲਬੌਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 17 ਦਸੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬੇਨਾਲਾ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਪਹਿਲੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਗਮਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। 1895 ਅਤੇ 1899 ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਵਾਲੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ ਜਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ।

ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜਨੀ ਪਈ ਲੰਮੀ ਲੜਾਈ

ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਗੈਰ-ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੱਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

1915 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਫੈਡਰਲ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੋਟ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਆਖ਼ਰਕਾਰ 1925 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁੜ ਵੋਟਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਘਟਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਵਰਗੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕ ਲਈ ਲੰਮੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨੀ ਪਈ।

ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕਈਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬੁਲਾਉਣਾ ਵੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ

ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1954 ਜਾਂ 1955 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਲ ਦਰਜ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਚੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਚੀ ਰਹੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮਿਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਡੱਬੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੈਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੋਟਿਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਸਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਝਲਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਇਸ ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਸਥਾਈ ਥਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਬੇਨਾਲਾ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

2022 ਵਿੱਚ ਬੇਨਾਲਾ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿਖੇ ਲੱਗੀ Bush Diwan ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵਾਸ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਢਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਕੇਨਾ ਅਤੇ ਜੌਰਡਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਣਜਾਣ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਣਾਇਆ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।

ਰੀਫ ਹਿਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂ, ਉਸ ਹੇਠ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਸਿਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਜਮਾਉਂਦਿਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Harvinder Kaur

Harvinder Kaur is a journalist and editor with over 12 years of experience in the media industry. Her professional journey spans leading media organisations, including Hindustan Times and Babushahi Network, where she has worked across news reporting, editorial planning, writing and content management. She has also served as an Assistant Professor of Journalism and Mass Communication at PCTE, Ludhiana. With a Master’s degree in Women’s Studies from Punjabi University, Patiala, she has a keen interest in covering issues related to women’s rights, gender equality, social justice, education and public policy. She enjoys exploring stories that bring overlooked issues into focus, combining ground-level reporting, research and thoughtful storytelling to highlight subjects that matter to society.

Post navigation

ਸੈਨੇਟਰੀ ਪੈਡਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ: ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਈ

‘ਪਹਿਲ’ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰਾਹੀਂ ਸੱਤ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 1,500 ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕੀਆਂ ਤੱਕ…

Leave a Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *